Rregulli 80%: Pse Freelancer-ët Shqiptarë që Punojnë për Kompani të Huaja Duhet t'i Strukturojnë Kontratat me Kujdes

6,541 vetëpunësuar paguan 500 milionë lekë tatim që nuk u detyroheshin. Kjo ndodhi në gjysmën e parë të vitit 2024, para se Gjykata Kushtetuese të ndërhynte me Vendimin 52/2024. Histori si kjo tregojnë pse çdo freelancer duhet ta njohë Nenin 12 fjala për fjale.

Dy pragjet që aktivizojnë riklasifikimin

Neni 12, Pika 1, Shkronja ç e Ligjit 29/2023 parashikon dy kushte alternative. Mjafton njëri prej tyre për të aktivizuar riklasifikimin:

1. Pragu 80%. Nëse 80% ose më shumë e të ardhurave vjetore vjen nga një klient i vetëm, DPT-ja i riklasifikon të ardhurat si të ardhura nga punësimi.
2. Pragu 90%. Nëse 90% ose më shumë e të ardhurave vjetore vjen nga më pak se tre klientë, ndodh e njëjta gjë.

Këto pragje llogariten mbi bazë vjetore, jo mujore. Nëse gjatë vitit punon për katër klientë, por njëri prej tyre përbën 82% të faturimit total, rregulli 80% aktivizohet pavarësisht numrit total të klientëve.

Çfarë do të thotë riklasifikimi në praktikë

Kur DPT-ja riklasifikon të ardhurat e tua, humb statusin e personit fizik tregtar. Të ardhurat nuk trajtohen më si fitim biznesi por si pagë. Tatimi progresiv mbi pagën është 13% për të ardhura deri 2,040,000 ALL/vit dhe 23% për çdo lek mbi këtë prag. Shembull konkret: një freelancer me 5,000,000 ALL/vit (~48,000 EUR) paguan 0 ALL tatim si biznes, por rreth 946,800 ALL nëse riklasifikohet si punonjës.

Kontributet e sigurimeve ndryshojnë rrënjësisht. Si punonjës, kontributet totale arrijnë 27.9% mbi pagën bruto: punëdhënësi paguan 15% sigurime shoqërore plus 1.7% shëndetësore, punonjësi paguan 9.5% plus 1.7%. Krahasoje me vetëpunësuarin që paguan vetëm 23% mbi pagën minimale (50,000 ALL/muaj nga 2026) plus 3.4% shëndetësore mbi dyfishin e minimales (100,000 ALL/muaj). Gjithsej rreth 14,900 ALL/muaj si freelancer kundrejt 45,000+ ALL/muaj si punonjës i riklasifikuar.

Pse ekziston ky rregull

Qeveria shqiptare e konsideron kalimin nga status punonjësi në freelancer si një nga format më të përhapura të evazionit fiskal. Termi zyrtar është "punësim i fshehur": kompania e shkarkojnë punonjësin, e rimerr si "konsulent" me NIPT, dhe shmang kontributet e punëdhënësit. Rregulli 80% synon pikërisht këtë fenomen. Sipas DPT-së, mbi 12,000 raste të dyshuara u identifikuan gjatë vitit 2024 vetëm në sektorët e IT, ndërtimit, dhe shërbimeve profesionale.

Nëse punon vetëm për klientë jashtë Shqipërisë, rregulli 80% nuk të prek fare.

Neni 12 parashikon qartë: kur shërbimet ofrohen për persona ose entitete jorezidente, ose për entitete që nuk kanë seli të përhershme (permanent establishment) në Shqipëri, të ardhurat konsiderohen të ardhura biznesi pavarësisht përqindjes. Edhe nëse 100% e të ardhurave vjen nga një kompani e vetme, për sa kohë ajo kompani nuk ka prezencë fizike në Shqipëri, ti mbetesh freelancer me status të plotë biznesi.

Çfarë do të thotë "jorezident" në praktikë

Një kompani konsiderohet jorezidente nëse nuk ka seli të përhershme në Shqipëri. Selia e përhershme përfshin zyra, degë, fabrika, kantiere ndërtimi (mbi 6 muaj), ose përfaqësues të autorizuar që lidhin kontrata në emër të kompanisë.

Nëse kompania ndodhet fizikisht vetëm në SHBA, Gjermani, Mbretëri të Bashkuar, apo çdo vend tjetër pa prezencë në Shqipëri, ajo është jorezidente. Verifikoni statusin përmes QKB-së: nëse kompania nuk figuron e regjistruar atje, nuk ka PE në Shqipëri.

Kujdes me rastet kufitare. Nëse kompania e huaj ka hapur një degë ose zyrë përfaqësimi në Shqipëri, ajo mund të konsiderohet rezidente për qëllime tatimore edhe nëse selia qendrore është jashtë. Shembull: një agjenci gjermane me zyrë satelitore në Tiranë ka PE dhe nuk kualifikohet si jorezidente.

Avantazhi i trefishtë zero

Freelancer-ët me klientë jorezidentë përfitojnë tre zero njëkohësisht:

• 0% tatim fitimi. Norma 0% vlen për qarkullim vjetor deri 14 milionë lekë (rreth 143,000 EUR), aktive deri më 31.12.2029. Pas vendimit të Gjykatës Kushtetuese (27 qershor 2024), kjo normë aplikohet njësoj për të gjitha profesionet, përfshirë ato të lira (IT, kontabilitet, konsulencë, etj.). VKM 753/2023 që përjashtonte ~169 profesione u rrëzua si antikushtetuese.
• 0% TVSH. Shërbimet e eksportuara trajtohen me normë 0% sipas Nenit 53 të ligjit të TVSH-së. Nëse qarkullimi kalon 10 milionë ALL, regjistrimi për TVSH bëhet i detyrueshëm, por norma mbetet zero për shërbime të eksportuara.
• Vetëm sigurime minimale. 23% sigurime shoqërore mbi pagën minimale 50,000 ALL/muaj (11,500 ALL/muaj) plus 3.4% sigurime shëndetësore mbi 100,000 ALL/muaj (3,400 ALL/muaj). Gjithsej rreth 14,900 ALL/muaj ose 178,800 ALL/vit.

Për një freelancer me të ardhura 60,000 EUR/vit, kjo do të thotë vetëm ~178,800 ALL/vit sigurime. Zero tatim fitimi, zero TVSH. Barra tatimore efektive: nën 3% të të ardhurave bruto.

Skenari 1: Zhvilluesi IT me kompani amerikane

Arjani është zhvillues software në Tiranë. Punon 100% për një startup në San Francisko përmes kontratës direkte. Fiton 60,000 EUR/vit (rreth 5.8 milionë ALL). Përdor laptopin personal, vendos orarin vetë, dhe nuk ka zyrë të caktuar nga klienti.

Rezultati: I mbrojtur plotësisht. Klienti është jorezident, pra përjashtimi i Nenit 12 aplikohet. Arjani paguan 0% tatim fitimi (nën pragun 14 milionë ALL), 0% TVSH (eksport shërbimi), dhe vetëm ~14,900 ALL/muaj sigurime. Kostoja totale tatimore vjetore: rreth 178,800 ALL, ose nën 3% e të ardhurave bruto.

Skenari 2: Dizajneri grafik me klientë shqiptarë

Elona është dizajnere grafike me dy klientë. Klienti kryesor, një agjenci marketingu në Tiranë, i jep 85% të të ardhurave. Klienti i dytë, një restorant lokal, i jep 15%.

Rezultati: Në rrezik. Klienti kryesor është rezident dhe kalon pragun 80%. DPT-ja mund t'i riklasifikojë të ardhurat si pagë. Elona ka tre opsione: të diversifikojë klientët derisa asnjëri të mos kalojë 80%, të bëjë vetëdeklarimin sipas Ligjit 81/2025 duke dokumentuar pavarësinë e punës, ose të kalojë nga Person Fizik në Sh.p.k. (rregulli 80% aplikohet vetëm për individë të vetëpunësuar, jo për shoqëri tregtare).

Skenari 3: Përkthyesja me tre klientë të huaj

Besa punon si përkthyese për tre kompani: një agjenci gjermane (70% e të ardhurave), një shtëpi botuese britanike (20%), dhe një OJF zvicerane (10%).

Rezultati: Plotësisht e sigurt. Asnjë klient nuk kalon pragun 80%. Totali nga dy klientët më të mëdhenj arrin 90%, por të tre klientët janë jorezidentë, pra përjashtimi aplikohet pavarësisht. Besa përfiton avantazhin e trefishtë zero.

Tabela krahasuese: ndikimi tatimor

Diferenca midis statusit "freelancer i mbrojtur" dhe "punonjës i riklasifikuar" arrin 500,000-700,000 ALL/vit. Kjo është sa një pagë 6-mujore minimale.

Që nga dhjetor 2025, ligji ka ndryshuar në favor tuajin.

Ligji 81/2025 shton Nenin 12A në Ligjin 29/2023, duke krijuar një mekanizëm vetëdeklarimi që i lejon freelancer-it të konfirmojë statusin e pavarur pranë drejtorisë rajonale tatimore. Ky mekanizëm funksionon edhe kur rregulli 80% aplikohet, pra edhe nëse ke vetëm një klient rezident. Para këtij ligji, freelancer-i që kapej nga pragu 80% nuk kishte asnjë mjet zyrtare për të mbrojtur statusin. Tani ka.

Si arritëm këtu: kronologjia ligjore

Rruga deri te Ligji 81/2025 kaloi nëpër tre faza:

1. Janar 2024. Ligji 29/2023 hyri në fuqi plotësisht. Rregulli 80% filloi të zbatohej. DPT-ja tatoi 6,541 vetëpunësuar me normën 15% mbi të ardhurat, duke mbledhur gjithsej 500 milionë lekë.
2. Qershor 2024. Gjykata Kushtetuese nxori Vendimin 52/2024 më 27 qershor. Rrëzoi normën 15% si cenuese të lirisë së veprimtarisë ekonomike dhe parimit të proporcionalitetit. Në nëntor 2024, qeveria miratoi aktin normativ për rimbursimin e shumave të paguara.
3. Dhjetor 2025. Kuvendi miratoi Ligjin 81/2025 që shton mekanizmin e vetëdeklarimit. Freelancer-ët fituan për herë të parë një mjet aktive mbrojtjeje, jo vetëm përjashtim pasiv.

Pesë kushtet e vetëdeklarimit

Për të bërë vetëdeklarimin sipas Nenit 12A, duhet të plotësosh pesë kushte njëkohësisht:

1. Regjistrim NIPT. Duhet të jesh i regjistruar si person fizik tregtar ose SHPK pranë QKB. Regjistrimi duhet të jetë aktiv, jo i pezulluar. Nëse nuk jeni regjistruar ende, shihni udhëzuesin tonë për regjistrimin e biznesit.
2. Faturim fiskal. Çdo pagesë duhet të shoqërohet me faturë tatimore të lëshuar përmes sistemit fiskal. Transferta bankare pa faturë nuk mjafton.
3. Kontrata shërbimi. Duhet të kesh kontratë shërbimi me klientin, jo kontratë punësimi. Ndryshimi thelbësor: kontrata e shërbimit nuk parashikon orar fiks, pushime, ose vartësi hierarkike.
4. Pavarësi pune. Ti vendos orarin, metodën, dhe mjetet e punës. Nëse klienti të dikton orarin 9-17 dhe të detyron të përdorësh softuer-in e tij, kjo duket si punësim.
5. Shpenzime biznesi të dokumentuara. Ke shpenzime reale biznesi: laptop, internet, zyra, softuer, trajnime profesionale. Minimumi një shpenzim i dokumentuar çdo tremujor.

Vetëdeklarimi dorëzohet bashkë me deklaratën vjetore DIVA, me afat 31 mars të vitit pasardhës. Për vitin fiskal 2025, afati i parë është 31 mars 2026.

Këto 8 dokumente janë mburoja jote ndaj çdo kontrolli tatimor.

DPT-ja kërkon prova, jo premtime. Kur rregulli 80% aktivizohet ose kur inspektori dyshon punësim të fshehur, vetëm dokumentet të mbrojnë. Freelancer-i që ka dosjen gati e kalon kontrollin pa problem. Ai që nuk e ka rrezikon riklasifikimin edhe kur ligjërisht ka të drejtë.

Lista e plotë e dokumenteve

1. Çertifikatë NIPT/QKB. Vërteton statusin tënd si person fizik tregtar ose shoqëri. Merret online nga QKB.
2. Kontrata shërbimi me çdo klient. Jo kontratë punësimi. Kontrata duhet të specifikojë shërbimin, çmimin, afatin, dhe mungesën e vartësisë hierarkike. Nëse punon për kompani të huaja, kontrata zakonisht është në anglisht. Mbaje një kopje të përkthyer në shqip.
3. Fatura tatimore për çdo pagesë. Lëshuar përmes sistemit fiskal. Çdo transfertë bankare duhet të ketë faturën përkatëse.
4. Ekstrakte bankare. Tregojnë transfertat nga klientët, datat, dhe shumat. DPT-ja i krahason me faturat.
5. Evidencë e pavarësisë së punës. Emaile ku vendos orarin tënd, zgjedh metodën e punës, përdor mjetet e tua. Ruaj çdo komunikim me klientin që tregon autonomi.
6. Regjistër i shpenzimeve të biznesit. Laptop, internet, zyra (qira ose pjesë e banesës), softuer, trajnime, udhëtime pune. Çdo shpenzim duhet të ketë faturë mbështetëse. Alternativa: nëse qarkullimi është nën 10 milionë ALL, mund të zgjidhni regjimin e thjeshtuar me zbritje 30% automatike mbi të ardhurat bruto (pa nevojë për evidencë analitike).
7. Vërtetim që klienti nuk ka PE në Shqipëri. Kopje e kontratës që tregon adresën e kompanisë jashtë Shqipërisë, ose deklaratë e thjeshtë nga klienti. Verifikoni në QKB se kompania nuk figuron e regjistruar.
8. Vetëdeklarimi sipas Nenit 12A. Pas dhjetor 2025, dorëzoni vetëdeklarimin bashkë me DIVA-n. Ky dokument konfirmon zyrtarisht statusin tuaj si freelancer i pavarur.

Afati vjetor

Deklarata DIVA dorëzohet çdo vit deri më 31 mars. Bashkë me të dorëzohet edhe vetëdeklarimi sipas Nenit 12A. Filloni përgatitjen nga janari: grumbullimi i dokumenteve kërkon kohë, veçanërisht kontrata dhe fatura nga klientë të huaj.

Këshillë praktike: Krijoni një dosje dixhitale (Google Drive, Dropbox, ose çdo shërbim cloud) ku ruani dokumentet sipas vitit. Struktura e sugjeruar: një dosje për çdo klient, brenda saj kontratat, faturat, dhe emailet. Kur vjen kontrolli, dërgoni linkun.

Tri pika kyçe nga ky udhëzues:

1. Rregulli 80% nuk prek freelancer-ët me klientë jorezidentë. Nëse klientët tuaj nuk kanë seli të përhershme në Shqipëri, të ardhurat tuaja mbeten biznes pavarësisht përqindjes. Ky është përjashtimi më i rëndësishëm i Nenit 12.
2. Ligji 81/2025 shton mbrojtje shtesë. Edhe kur rregulli 80% aplikohet (klientë rezidentë), vetëdeklarimi sipas Nenit 12A ju jep një mjet konkrete për të mbrojtur statusin. Plotësoni pesë kushtet dhe dorëzoni bashkë me DIVA-n.
3. Dokumentimi i rregullt është mburoja më e mirë. 8 dokumentet e listës së mësipërme janë provat që DPT-ja kërkon. Pa to, edhe ligji më i favorshëm nuk ju mbron.

Norma 0% e tatimit mbi fitimin për qarkullim deri 14 milionë ALL skadon më 31.12.2029. Keni tre vjet e gjysmë për ta shfrytëzuar plotësisht. Çdo muaj pa strukturim të duhur tatimor është muaj i humbur. Filloni sot: kontrolloni nëse klientët tuaj janë jorezidentë, përgatitni dosjen me 8 dokumentet, dhe planifikoni vetëdeklarimin për 31 mars.

Na kontaktoni për një konsultë me Valbonën (€30, 30 min, kreditohet) ku analizojmë situatën tuaj specifike. Ofrojmë deklarim tatimor të plotë për freelancer-ë dhe konsulencë biznesi për strukturimin optimal të veprimtarisë suaj.