TVSH Kuptimi – Çfarë Është Tatimi mbi Vlerën e Shtuar?

TVSH (Tatimi mbi Vlerën e Shtuar) është tatim indirekt që aplikohet mbi vlerën e shtuar të mallrave dhe shërbimeve në çdo fazë të zinxhirit të prodhimit e tregtimit — nga lënda e parë deri tek konsumatori përfundimtar. Në Shqipëri, TVSH-ja rregullohet nga Ligji nr. 92/2014 "Për tatimin mbi vlerën e shtuar", i harmonizuar me direktivat e BE-së.

Kuptimi thelbësor: biznesi mbledh TVSH-në nga klientët mbi çmimet e shitjes (TVSH dalëse) dhe paguan TVSH-në te furnitorët mbi blerjet (TVSH hyrëse) — diferencën e derdh çdo muaj në buxhetin e shtetit. Konsumatori përfundimtar mban barrën reale të plotë të tatimit. Sistemi siguron neutralitet fiskal për bizneset e ndërmjetme dhe evitim të tatimit kumulativ. TVSH-ja është burimi kryesor i të ardhurave tatimore të shtetit shqiptar.

Norma standarde e TVSH-së është 20% dhe aplikohet mbi shumicën e mallrave dhe shërbimeve. Ekzistojnë norma të reduktuara për kategori specifike: 6% për shërbimet e akomodimit turistik (hotele, rezidenca) dhe furnizimin e inputeve bujqësore (fara, plehra); 10% për furnizimin e energjisë elektrike për konsumatorët familjarë me konsum deri në një nivel të caktuar.

Disa furnizime janë të përjashtuara nga TVSH-ja (pa tatim dhe pa të drejtë zbritjeje): shërbimet financiare dhe bankare, shërbimet shëndetësore publike, arsimi publik, dhe veprimtaria e organizatave jofitimprurëse. Eksportet e mallrave dhe shërbimeve taksohen me normë 0% (zero-rated) — furnizuesi ngarkon zero TVSH por ruan të drejtën e zbritjes së TVSH-së hyrëse, duke e kthyer eksportin në aktivitet tatimisht neutral.

Llogaritja e TVSH-së bëhet çdo muaj duke zbatuar metodën e kreditimit: TVSH dalëse (20% mbi vlerën totale të shitjeve të muajit) minus TVSH hyrëse (TVSH e paguar te furnitorët mbi blerjet e muajit) = detyrimi neto i TVSH-së për t'u derdhur, ose teprica kreditore për periudhën.

Shembull praktik: nëse biznesi ka shitur mallra me vlerë neto 1,000,000 lekë (TVSH dalëse 200,000 lekë) dhe ka blerë mallra me vlerë neto 600,000 lekë (TVSH hyrëse 120,000 lekë), detyrimi neto është 80,000 lekë. Kur TVSH hyrëse tejkalon TVSH dalëse, krijohet tepricë kreditore që kalohet në muajin pasardhës ose rimbursohet pas kërkesës. Afati i deklarimit: data 14 e muajit pasardhës. Vonesa sjell gjobë 10,000 lekë plus kamatëvonesë.

Regjistrimi për TVSH-në është i detyrueshëm ligjërisht për çdo biznes që arrin qarkullim vjetor mbi 10,000,000 lekë (rreth 85,000 euro). Tejkalimi i pragut detyron regjistrimin brenda 30 ditëve. Bizneset nën këtë prag mund të regjistrohen vullnetarisht nëse kanë furnitorë të mëdhenj me TVSH dhe dëshirojnë të zbresin TVSH-në hyrëse.

Pas regjistrimit, biznesi ka detyrime mujore: lëshimi i faturave tatimore me TVSH 20% mbi çdo shitje; mbajtja e librit të blerjes dhe librit të shitjes; dorëzimi i deklaratës mujore të TVSH-së brenda datës 14 nëpërmjet e-filing; dhe derdhja e detyrimit neto. Çregjistrimi nga TVSH-ja lejohet kur qarkullimi bie ndjeshëm nën pragun për dy vite rresht me kërkesë pranë DPT-së.