Kontabiliteti Financiar: Ligji 25/2018, SKK dhe Detyrimet
Valbona Xhanaj, Konsulente Tatimore & Doganore e çertifikuar nga IKM, me mbi 30 vjet përvojë, ju shpjegon bazat e kontabilitetit financiar — parimet themelore, kuadrin ligjor dhe zbatimin praktik për bizneset në Shqipëri.
Permbajtja
- Çfarë është kontabiliteti financiar dhe pse çdo biznes e ka detyrim ligjor
- Kuadri ligjor: Ligji 25/2018, SKK dhe SNRF/IFRS
- Dokumentet e detyrueshme dhe sa kohë duhen mbajtur
- Plani Kontabël: 7 klasat e llogarive
- Kontabiliteti i dyfishtë: si funksionon regjistrimi
- Kur keni nevojë për kontabilist profesional
Çfarë është kontabiliteti financiar dhe pse çdo biznes e ka detyrim ligjor
Kontabiliteti financiar nuk është vetëm punë e kontabilistit. Është detyrim ligjor i çdo biznesi të regjistruar në Shqipëri, nga personi fizik me dyqan në lagje deri tek shoqëria me dhjetëra punonjës. Shumë pronarë biznese mendojnë se mjafton të mbajnë faturat dhe të paguajnë tatimet. Realiteti është tjetër: Ligji 25/2018 "Për kontabilitetin dhe pasqyrat financiare" kërkon regjistrim sistematik të çdo transaksioni, mbajtje librash zyrtare dhe ruajtje dokumentesh për 10 vjet.
Kontabiliteti financiar është procesi i regjistrimit, klasifikimit dhe raportimit të të gjitha transaksioneve financiare të një biznesi. Çdo shitje, çdo blerje, çdo pagesë, çdo borxh regjistrohet sipas rregullave të caktuara dhe raportohet në pasqyra financiare standardizuara.
Tre arsyet kryesore pse kontabiliteti financiar ka rëndësi praktike:
- Kontrolli tatimor. Drejtoria e Përgjithshme e Tatimeve (DPT) bën inspektime dhe kontrollon nëse deklaratat tuaja tatimore korrespondojnë me regjistrimet kontabël. Pa kontabilitet të rregullt, nuk mund të provoni saktësinë e deklarimeve tuaja.
- Vendimmarrja. Kontabiliteti i saktë ju tregon nëse biznesi ka fitim apo humbje, cilat produkte ose shërbime janë më fitimprurëse, ku shkojnë paratë dhe sa likuiditet keni realisht.
- Qasja në kredi. Bankat kërkojnë pasqyra financiare të audituara para çdo kredie. Kontabiliteti i rregullt rrit shanset tuaja për financim.
Pasqyrat kryesore financiare që prodhohen nga kontabiliteti janë: Bilanci Kontabël (pozicioni financiar), Pasqyra e të Ardhurave dhe Shpenzimeve (rezultati i vitit), Pasqyra e Rrjedhës së Parasë (flukset monetare) dhe Shënimet Shpjeguese. Për detaje mbi këto pasqyra, shikoni udhëzuesin për pasqyrat financiare.
Kuadri ligjor: Ligji 25/2018, SKK dhe SNRF/IFRS
Ligji 25/2018 "Për kontabilitetin dhe pasqyrat financiare" është baza ligjore e kontabilitetit në Shqipëri. U miratua më 10 maj 2018 dhe ka zëvendësuar Ligjin e vjetër 9228 të vitit 2004. Ky ligj përcakton kush duhet të mbajë kontabilitet, cilat standarde duhen zbatuar dhe cilat pasqyra duhen depozituar.
Dy standardet kryesore: SKK dhe SNRF
Ligji ndan entitetet ekonomike në dy grupe sipas madhësisë dhe llojit të veprimtarisë. Secili grup zbaton standarde të ndryshme kontabël.
| Kriteri | SKK (Standardet Kombëtare të Kontabilitetit) | SNRF/IFRS (Standardet Ndërkombëtare) |
|---|---|---|
| Kush e zbaton | Bizneset mikro, të vogla dhe të mesme | Bizneset e mëdha dhe entitetet e interesit publik |
| Pragu i xhiros | Deri 1.5 miliard ALL | Mbi 1.5 miliard ALL, banka, sigurime, SHA |
| Kompleksiteti | I moderuar, i adaptuar për tregun shqiptar | Shumë i detajuar, i harmonizuar me standardet e BE-së |
| Gjuha | Shqip (SKK të rishikuara 2015) | Anglisht (origjinal), shqip (përkthim zyrtar) |
Klasifikimi i entiteteve sipas Ligjit 25/2018
Ligji klasifikon bizneset sipas tre kritereve: xhiroja vjetore, totali i aktiveve dhe numri i punonjësve. Klasifikimi rifreskohet çdo tre vjet (2022, 2025, 2028).
| Kategoria | Xhiro vjetore | Totali i aktiveve | Punonjës |
|---|---|---|---|
| Mikro | Deri 70M ALL | Deri 35M ALL | ≤10 |
| E vogël | Deri 700M ALL | Deri 350M ALL | ≤50 |
| E mesme | Deri 1.5B ALL | Deri 750M ALL | ≤250 |
| E madhe | Mbi 1.5B ALL | Mbi 750M ALL | Mbi 250 |
Entitetet mikro kanë detyrime kontabël të thjeshtësuara. Por edhe ata duhet të mbajnë libra kontabël dhe të ruajnë dokumentacionin e plotë. Shumica dërrmuese e bizneseve shqiptare zbatojnë SKK-të dhe nuk kanë nevojë të mësohen me SNRF-të.
Dokumentet e detyrueshme dhe sa kohë duhen mbajtur
Bizneset shqiptare inspektohen shpesh pikërisht sepse u mungojnë dokumentet, jo sepse kanë regjistrime të gabuara. Inspektori tatimor ka të drejtë të bëjë rivlerësim tatimor për çdo kërkesë që nuk mbështetet me dokumentacion të plotë.
Librat e detyrueshëm kontabël
- Libri i ditarit (Journal): regjistron çdo transaksion kronologjikisht, me datën, shumën, llogaritë e debitimit dhe kreditimit dhe përshkrimin.
- Libri i madh (Ledger): grupëson të gjitha transaksionet sipas llogarive dhe tregon balancat e çastit.
- Librat ndihmës (Auxiliary books): për llogaritë që kërkojnë ndjekje të detajuar: libri i blerësve, libri i furnitorëve, regjistri i aktiveve fikse, libri i stoqeve.
Dokumentet mbështetëse
| Dokumenti | Pse kërkohet |
|---|---|
| Faturat e shitjes (të lëshuara) | Provë e të ardhurave tuaja |
| Faturat e blerjes (të marra) | Provë e shpenzimeve dhe TVSH-ja e zbritshme |
| Ekstraktet bankare | Rakordim i gjendjes bankare me kontabilitetin |
| Mandat-pagesat | Provë e pagesave fizike ose bankare |
| Listëpagesat (Payroll) | Detyrim ligjor për çdo punonjës |
| Kontratat e punës | Detyrim i Kodit të Punës |
| Kontratat e shërbimeve | Bazë për shpenzimet e zbritshme tatimore |
| Procesverbalet e inventarit | Verifikim fizik i stoqeve çdo 31 dhjetor |
Rregulli i 10 viteve
Neni 8 i Ligjit 25/2018 përcakton qartë: të gjitha dokumentet kontabël ruhen për 10 vjet nga mbyllja e ushtrimit kontabël (vitit fiskal) në të cilin i përkasin.
- Faturat e vitit 2020 ruhen deri në fund të vitit 2030.
- Librat kontabël të vitit 2015 mund të asgjësohen vetëm pas vitit 2025.
- Kontrata e punës e një punonjësi të larguar ruhet 10 vjet nga largimi, jo nga nënshkrimi.
Ruajini dokumentet si fizikisht (dosje të etiketuara sipas viteve) ashtu edhe dixhitalisht (skan i çdo fature dhe dokumenti). Ruajtja dixhitale nuk është aktualisht e detyrueshme, por është praktikë e mençur dhe ju mbron nga humbja aksidentale e dokumenteve origjinale.
Plani Kontabël: 7 klasat e llogarive
Plani Kontabël Shqiptar është sistemi i standardizuar i numerimit të llogarive kontabël. Çdo llogari ka numër specifik, dhe numrat janë të grupuara sipas llojit të zërit financiar. Ky sistem u mundëson autoriteteve tatimore dhe auditorëve të lexojnë dhe krahasojnë pasqyrat financiare të çdo biznesi.
| Klasa | Emri | Shembuj |
|---|---|---|
| Klasa 1 | Aktive afatgjata | Ndërtesa, pajisje, automjete, tokë, licenca |
| Klasa 2 | Aktive korrente (afatshkurtra) | Parapagime, arkëtime korrente, llogari kalimtare |
| Klasa 3 | Stoqe | Mallra për shitje, lëndë e parë, produkte gjysmë të gatshme |
| Klasa 4 | Palët e treta | Llogaritë e pagueshme (furnitorë), llogaritë e arkëtueshme (klientë), TVSH, sigurime |
| Klasa 5 | Llogari financiare | Arka (cash fizik), llogaria bankare, depozitat |
| Klasa 6 | Shpenzime | Paga, qiraja, materiale, amortizim, shpenzime financiare |
| Klasa 7 | Të ardhura | Shitje mallrash, shitje shërbimesh, të ardhura financiare |
Secila klasë ndahet në nënklasa dhe llogari individuale me kod 3-5 shifror. Shembuj të llogarive specifike:
- 5110 = Arka (para fizike)
- 5120 = Banka (llogaria rrjedhëse)
- 4010 = Blerës (klientë që ju detyrohen)
- 4020 = Furnitorë (të cilëve ju u detyroheni)
- 6010 = Shpenzime pagash
- 7010 = Të ardhura nga shitja e mallrave
Klasat 6 dhe 7 mbyllen çdo 31 dhjetor gjatë procesit të mbylljes vjetore kontabël. Diferenca midis tyre formon fitimin ose humbjen e vitit. Klasat 1 deri 5 bartin gjendjet nga viti në vit dhe formojnë bazën e bilancit kontabël.
Softueret kontabël si Finança 5 dhe Alpha Web e kanë të integruar Planin Kontabël Shqiptar. Ju punoni me emrat e llogarive dhe programi cakton kodifikimet automatikisht.
Kontabiliteti i dyfishtë: si funksionon regjistrimi
Kontabiliteti i dyfishtë (double-entry bookkeeping) është parimi themelor i kontabilitetit modern. Çdo transaksion financiar ka dy efekte të njëkohshme, dhe shuma totale e efekteve duhet të jetë zero.
Konkretisht: çdo regjistrim ka një debitim (DEBI) dhe një kreditim (KREDI) të barabartë. Në kontabilitet, DEBI i një llogarie rrit aktivet dhe shpenzimet, ndërsa KREDI i një llogarie rrit detyrimet, kapitalin dhe të ardhurat.
Shembulli 1: Blerje mallrash me transfertë bankare
Biznesi blen mallra për 500,000 ALL dhe paguan me transfertë bankare.
| Llogaria | DEBI (ALL) | KREDI (ALL) |
|---|---|---|
| 3010 - Mallra për shitje | 500,000 | |
| 5120 - Banka | 500,000 | |
| Totali | 500,000 | 500,000 |
Çfarë ndodhi: Mallrat u rritën (aktiv +), banka u ul (aktiv -). Dy efekte, balancon plotësisht.
Shembulli 2: Lëshim fature shërbimi
Biznesi lëshon faturë shërbimi 200,000 ALL (pa TVSH) për një klient.
| Llogaria | DEBI (ALL) | KREDI (ALL) |
|---|---|---|
| 4010 - Blerës (klient) | 200,000 | |
| 7020 - Të ardhura shërbimesh | 200,000 | |
| Totali | 200,000 | 200,000 |
Çfarë ndodhi: Klienti na detyrohet tani 200,000 ALL (aktiv +), dhe kemi regjistruar të ardhura (rrit kapitalin).
Shembulli 3: Pagesa pagash
Biznesi paguan pagat e muajit: bruto 300,000 ALL, tatim i mbajtur 45,000 ALL, pagë neto 255,000 ALL.
| Llogaria | DEBI (ALL) | KREDI (ALL) |
|---|---|---|
| 6010 - Shpenzime pagash | 300,000 | |
| 4420 - Tatim i mbajtur (detyrim) | 45,000 | |
| 5120 - Banka (pagesa neto) | 255,000 | |
| Totali | 300,000 | 300,000 |
Balancon: 300,000 = 45,000 + 255,000. Softueret kontabël si Finança 5 dhe Alpha Web bëjnë këto regjistrime automatikisht pasi futni faturën. Por kontabilisti juaj duhet të kuptojë logjikën prapa çdo regjistrimi për të kapur gabimet. Për detyrimet tatimore që lindin nga këto regjistrime, shikoni udhëzuesin mbi taksat ne Shqipëri.
Kur keni nevojë për kontabilist profesional
Shumë pronarë biznesi pyesin: "A mund ta bëj vetë?" Pyetja e saktë është: "A e bëj dot pa gabime me pasoja ligjore?"
Ligji nuk ju detyron patjetër të punësoni kontabilist të jashtëm. Por risku rritet ndjeshëm kur biznesi kalon disa praga të caktuara.
| Situata | Risku pa kontabilist | Veprim i rekomanduar |
|---|---|---|
| Jeni i regjistruar si TVSH-pagues | Deklarimi i gabuar sjell gjobë 0,06% për ditë mbi tatimin e papaguar, me tavan 365 ditë (neni 115), dhe, vetëm kur provohet fshehje apo shmangie, 100% e diferencës (neni 116) | Kontabilist i detyrueshëm |
| Keni punonjës | Lista e pagave, sigurimet, deklarimi ISHSH është i detajuar | Kontabilist i fortëmenduar |
| Xhiro mbi 5,000,000 ALL/vit | Detyrime raportimi për entitet të vogël | Kontabilist i rekomanduar |
| Keni aktive fikse | Amortizimi, rivlerësimet, shitja e aktiveve - kompleks | Kontabilist i rekomanduar |
| Planifikoni kredi bankare | Banka kërkon pasqyra të kontabilizuara profesionalisht | Kontabilist i domosdoshëm |
| Keni ortakë ose investitorë | Raportimi financiar bëhet detyrim ndaj palëve të treta | Kontabilist i detyrueshëm |
Analiza kosto-përfitim
Shërbimi i kontabilitetit të jashtëm kushton mesatarisht 15,000-25,000 ALL/muaj për bizneset e vogla. Kjo mund t'ju duket si kosto shtesë.
Por llogarisni alternativën:
- Gjoba e parë për regjistrim të pasaktë: 50,000 ALL
- Gjoba për mosdorëzim ose dorëzim me vonesë: 15,000-50,000 ALL
- Rivlerësim tatimor nga inspektimi: pa limit
- Gjoba për mungesë dokumentacioni/regjistrash kontabël: 10,000 ALL (person fizik) ose 50,000 ALL (person juridik), Neni 118, Ligji 9920/2008
- Koha juaj: 10-20 orë/muaj për vetëadministrim
Kontabilisti nuk është shpenzim - është investim. Shikoni shërbimin e plotë të kontabilitetit dhe llogaritarisë ose na kontaktoni për konsultë me Valbonën (€30, kreditohet), Konsulente Tatimore & Doganore e çertifikuar nga IKM, me mbi 30 vjet përvojë.
Sektorë të veçantë kanë rregulla specifike, shihni kontabilitetin për ndërtimin. Nëse kërkoni mbështetje profesionale të vazhdueshme, njihuni me shërbimet tona të kontabilitetit dhe llogaritarit.