Gabimet e Kontabilitetit të Ndërtimit që DPT-ja Gjen në Çdo Kontroll — Kontrata, Nënkontraktues, Avanca
Valbona Xhanaj, eksperte kontabël e çertifikuar pranë IEKA me mbi 30 vjet përvojë, tregon pse kompanitë e ndërtimit kanë ndër normat më të larta të gjobave tatimore — nga njohja e gabuar e të ardhurave kontratë-për-kontratë, deri te tatimi i pambajtur mbi nënkontraktuesit person fizik. Kontabilisti gjeneralist nuk i njeh rregullat sektoriale.
Permbajtja
- Ndërtimi nuk është tregti — por shumica e kontabilistëve e trajtojnë njëlloj
- Kurthi i avanceve: TVSH që paguhet para se të fillojë puna
- Njohja e të ardhurave: metoda e gabuar sjell tatim retroaktiv
- Nënkontraktuesit person fizik: tatimi në burim që askush nuk e mban
- A e njeh kontabilisti juaj ndërtimin — apo vetëm faturat?
1Ndërtimi nuk është tregti — por shumica e kontabilistëve e trajtojnë njëlloj
Kompania e ndërtimit ka probleme kontabël që nuk ekzistojnë në asnjë sektor tjetër: projektet zgjasin 12-36 muaj, kostot ndodhin para të ardhurave, nënkontraktuesit punojnë me fatura dhe pa fatura, dhe avancet e klientëve prodhojnë detyrim TVSH-je menjëherë — edhe para se të fillojë puna.
Kontabilisti gjeneralist e trajton ndërtimin si tregti: regjistron faturat kur vijnë, deklaron TVSH-në mujore, dhe "e rregullon në fund të vitit." Por DPT-ja e ndërtimit kontrollon kontratë-për-kontratë — çdo projekt duhet të ketë qendër kostoje të ndarë, çdo faturë materiali i shoqërohet projektit specifik. Pa këtë ndarje, inspektori nuk pranon shpenzimet.
2Kurthi i avanceve: TVSH që paguhet para se të fillojë puna
Avancimi ALL 5,000,000 nga klienti në janar = detyrim TVSH ALL 1,000,000 menjëherë — edhe nëse ndërtimi fillon në mars. Shumica e kompanive e injorojnë ose e "shtyjnë" TVSH-në e avanceve deri kur lëshojnë faturë finale. DPT-ja e kap këtë në çdo kontroll — kamatëvonesë 0.06%/ditë mbi TVSH-në e vonuar.
Ana tjetër e medaljes: input TVSH nga blerja e materialeve zbritet menjëherë — nuk pret finalizimin. Kjo krijon pozicion kredie TVSH gjatë ndërtimit aktiv. Por nëse kontabilisti nuk e menaxhon mirë cikëlin avancë/material, DPT-ja gjen diferencë — dhe diferenca shpesh është e madhe.
3Njohja e të ardhurave: metoda e gabuar sjell tatim retroaktiv
Për projekte mbi 12 muaj, DPT-ja pret metodën e avancimit të punës (percentage of completion) — të ardhurat njihen proporcionale me nivelin e përfundimit. Kontabilisti gjeneralist zakonisht përdor metodën e përfundimit: regjistron 0 të ardhura deri në fund, pastaj gjithë fitimin njëherësh.
Problemi: me metodën e përfundimit, kompania shfaq 0 fitim për 2 vjet pastaj fitim masiv në vitin e tretë. DPT-ja e sheh këtë si manipulim tatimor — shtyrje e qëllimshme e fitimit. Gjatë kontrollit, rillogarit tatimin retroaktivisht sipas metodës së avancimit, me kamatëvonesë mbi çdo muaj vonesë. Për projekt 50 milionë lekë, diferenca mund të jetë 2-3 milionë lekë tatim + kamatëvonesë.
4Nënkontraktuesit person fizik: tatimi në burim që askush nuk e mban
Kompania e ndërtimit punon me dhjetëra nënkontraktues — elektricistë, hidraulikë, muratorë. Kur nënkontraktuesi është person fizik, kompania ka detyrim të mbajë tatim në burim 15% mbi çdo pagesë. Nënkontraktuesit SH.P.K: 0% (ata paguajnë vetë).
Realiteti: shumica e kompanive të ndërtimit nuk e mbajnë fare tatimin mbi nënkontraktuesit PF — paguajnë shumën bruto me cash ose transfertë. DPT-ja kontrollon listën e pagesave ndaj palëve të treta dhe gjen menjëherë:
- Tatim i pambajtur: 15% mbi gjithë pagesat PF
- Gjobë: 100% e tatimit të pambajtur
- Kamatëvonesë: 0.06%/ditë nga data e pagesës
Për kompani me 10 nënkontraktues PF x 500,000 lekë/muaj, detyrimi i akumuluar = 9 milionë lekë/vit tatim i pambajtur + gjoba.
5A e njeh kontabilisti juaj ndërtimin — apo vetëm faturat?
Kontabiliteti i ndërtimit kërkon ndarje kontratë-për-kontratë, metodë avancimi, cikël TVSH avancash, tatim në burim mbi nënkontraktues, dhe inventarizim materialesh në kantier. Kontabilisti gjeneralist nuk i njeh — sepse nuk i ka hasur.
Nëse keni kompani ndërtimi dhe nuk jeni të sigurt se librat e llogarive reflektojnë projektet veçmas — na kontaktoni para kontrollit të radhës.
Pyetje të shpeshta
- Si trajtohet TVSH kur ndërtoj për shitje (zhvillues)?
- Zhvilluesi mbledh TVSH 20% mbi çmimin e shitjes. Input TVSH zbritet menjëherë. Por nëse shitja ndodh 5+ vjet pas ndërtimit, mund të aplikohen rregullime TVSH-je — kontabilisti gjeneralist nuk i njeh këto rregulla sektoriale.
- A duhet kontratë me çdo nënkontraktues?
- Për qëllime tatimore, pa kontratë nuk dokumentohet shpenzimi. Pa NIPT të nënkontraktuesit, DPT-ja nuk e pranon faturën. Pa mbajtje tatimi në burim (15% për PF), gjoba është 100% e tatimit. Kontrata nuk është formalitet — është mburojë.
- Cilën metodë të njohjes së të ardhurave duhet të përdor?
- Për projekte mbi 12 muaj, metoda e avancimit (percentage of completion) rekomandohet dhe DPT-ja e pret. Metoda e përfundimit mund të shkaktojë rillogaritje retroaktive tatimore. Zgjedhja bëhet para fillimit të projektit, jo në fund të vitit.