Gabimet e Amortizimit që DPT-ja Gjen në Çdo Kontroll — Norma e Gabuar, Toka e Amortizuar, Aktive Fantazmë
Valbona Xhanaj, kontabiliste me 35 vjet përvojë, e çertifikuar për konsulencë tatimore e doganore, tregon pse gabimet e amortizimit janë ndër më të shpeshtat që DPT-ja gjen gjatë kontrolleve — nga norma e gabuar e kategorisë, deri te toka e amortizuar gabimisht dhe aktivet fantazmë që rrisin zbritjet pa bazë.
Permbajtja
1Amortizimi duket thjesht — derisa DPT-ja kontrollon regjistrin e aktiveve
Çdo biznes me aktive afatgjata — makineri, kompjuter, automjet, ndërtesë — krijon zbritje tatimore vjetore nëpërmjet amortizimit. Kosto e aktivit shpërndahet gjatë jetëgjatësisë ekonomike: kompjuteri i blerë sot nuk zbritet tërësisht sivjet, por 25% çdo vit për 4 vjet.
Shumica e pronarëve mendojnë se amortizimi është llogaritje rutinë. Por DPT-ja gjatë kontrolleve e shikon regjistrin e aktiveve me kujdes — sepse gabimet e amortizimit janë ndër më të shpeshtat dhe më të thjeshtët për t'u kapur. Çdo gabim = zbritje e tepërt = tatim i papaguar + gjobë + kamatëvonesë.
2Katër gabimet që DPT-ja gjen pothuajse në çdo kontroll
1. Norma e gabuar e kategorisë: Ligji përcakton norma maksimale — ndërtesa 5%/vit, makineri 20%, kompjuter 25%, automjet 20%, software 15%. Nëse aplikoni 25% mbi makineri (në vend të 20%), diferenca është zbritje e tepërt — tatim i papaguar mbi çdo vit gabimi.
2. Toka e amortizuar: Toka nuk amortizohet kurrë. Por kur blini "ndërtesë me tokë" pa ndarë vlerën e tokës nga ndërtesa, gjithë shuma amortizohet — gabimisht. DPT-ja e kap këtë menjëherë: refuzon amortizimin mbi vlerën e tokës retroaktivisht.
3. Aktive fantazmë: Kompjuterë të skrapuar, makineri të hequra, automjete të shitura — por ende në regjistrin e aktiveve, duke prodhuar zbritje. DPT-ja kërkon inventarizim fizik gjatë kontrollit. Çdo aktiv në regjistër por jo fizikisht = zbritje e papranuar.
4. Shpenzim direkt në vend të amortizimit: Blerje me jetëgjatësi mbi 1 vit duhet amortizuar — nuk zbritet si shpenzim i thjeshtë i vitit (vetëm aktivet me bazë amortizimi deri 5,000 lekë zbriten plotësisht në vitin e blerjes). Kjo vonohet rregullisht.
3Llogaritja e saktë: metoda lineare dhe proporcionaliteti
Metoda lineare (standarde në Shqipëri): Amortizim vjetor = Kosto × Normë. Kompjuter ALL 150,000 × 25% = ALL 37,500/vit. Pas 4 vitesh: vlerë libike zero.
Detaji që harrohet: nëse aktivi blihet gjatë vitit (jo 1 janari), amortizimi llogaritet proporcionale me muajt. Blerje shtatori: 4 muaj × (37,500/12) = ALL 12,500 për vitin e parë. Shumica e kontabilistëve llogarisin vitin e plotë — gabim i vogël që grumbullohet.
Aktivi me vlerë libike zero mbetet në bilanc derisa hiqet fizikisht. Nëse shitet me çmim mbi zero, diferenca përfshihet në fitimin e tatueshëm të biznesit dhe tatohet me normën e tatimit mbi të ardhurat e biznesit (15% CIT standard, 0% për biznese të vogla deri 14M ALL deri 2029). Pa planifikim, shitja e aktiveve të vjetra krijon tatim "surprizë."
4Inventarizimi i aktiveve: prova që DPT-ja kërkon
Gjatë kontrollit tatimor, inspektori ka të drejtë të kërkojë inventarizim fizik të aktiveve — jo vetëm regjistrin kontabël. Nëse regjistri tregon 15 kompjuterë por fizikisht ekzistojnë 10, DPT-ja refuzon amortizimin mbi 5 kompjuterët "fantazmë" retroaktivisht.
Procedura: inventarizim vjetor i aktiveve (rekomandohet në dhjetor), procesverbal heqjeje për aktivet e skrapuara/shitura, dhe rakordim i regjistrit me gjendjen fizike. Bizneset që e bëjnë këtë çdo vit nuk kanë problem gjatë kontrollit. Ato që nuk e bëjnë — paguajnë.
5A e dini nëse regjistri juaj i aktiveve pasqyron realitetin?
Nëse keni aktive të vjetra në regjistër që nuk ekzistojnë më fizikisht, ose nëse nuk e dini normën e saktë për çdo kategori — rreziku rritet çdo vit. DPT-ja nuk kontrollon vetëm vitin e fundit — kontrollon deri 5 vite mbrapa.
Na dërgoni regjistrin e aktiveve — e rakordojmë me normat aktuale, identifikojmë gabimet, dhe korrigjojmë para kontrollit.
Pyetje të shpeshta
- Kur fillon amortizimi i një aktivi?
- Nga muaji kur aktivi vendoset në përdorim — jo data e blerjes. Makineria e blerë në shtator por e vënë në punë në nëntor amortizohet nga nëntori. Gabimi: fillimi nga data e faturës rrit amortizimin e tepërt.
- A mund të amortizohen aktivet me qira financiare (leasing)?
- Leasing financiar: po — aktivi regjistrohet në bilanc dhe amortizohet nga qiramarrësi. Leasing operativ: jo — pagesa e qirasë zbritet si shpenzim direkt. Konfuzioni mes të dyjave sjell gabim amortizimi.
- Çfarë ndodh nëse DPT-ja gjen aktive fantazmë në regjistër?
- Refuzon amortizimin retroaktivisht mbi çdo aktiv pa ekzistencë fizike. Tatim shtesë: 15% mbi zbritjen e tepërt × numri i viteve. Plus kamatëvonesë 0.06%/ditë. Inventarizimi vjetor e parandalon këtë.