SKK 1: Kuadri i Përgjithshëm për Përgatitjen e Pasqyrave Financiare

SKK 1, titulluar zyrtarisht "Kuadri i përgjithshëm për përgatitjen e pasqyrave financiare", është standardi bazë i miratuar nga Këshilli Kombëtar i Kontabilitetit (KKK). Ai hyn në fuqi për periudhat financiare që fillojnë nga 1 janari 2015 dhe ka qenë i detyrueshëm prej atëherë.

Baza ligjore kryesore është Ligji Nr. 25/2018 "Për kontabilitetin dhe pasqyrat financiare". Ky ligj përcakton se cilat njësi ekonomike zbatojnë Standardet Kombëtare të Kontabilitetit (SKK) dhe cilat zbatojnë Standardet Ndërkombëtare të Raportimit Financiar (SNRF/IFRS).

Nga ana teknike, SKK 1 bazohet dhe është i harmonizuar me:

• IAS 1 "Paraqitja e pasqyrave financiare"
• IAS 8 "Politikat kontabël, ndryshimet e vlerësimeve kontabël dhe gabimet"
• IAS 10 "Ngjarjet pas periudhës raportuese"
• SNRF për NMV (2009), seksionet 2, 10, 31 dhe 32

SKK 1 nuk është produkt i izoluar nga praktika ndërkombëtare. Ai reflekton standardet globale, por i përshtatur për kapacitetin e njësive të vogla dhe të mesme shqiptare.

---

Ligji 25/2018 ndan njësitë ekonomike në pesë kategori bazuar në dy nga tre kriteret: qarkullimi vjetor, totali i aktiveve dhe numri mesatar i punonjësve.

Mikronjësitë zbatojnë SKK 15 (standardi i posaçëm për mikronjësitë) dhe përgatisin pasqyrë të shkurtuar të pozicionit financiar dhe pasqyrë të shkurtuar të ardhurave dhe shpenzimeve.

Njësitë e vogla zbatojnë SKK dhe dorëzojnë: bilanci + pasqyra e ardhurave dhe shpenzimeve + shënime shpjeguese.

Njësitë e mesme zbatojnë SKK dhe dorëzojnë të gjitha pesë komponentët e pasqyrave financiare, duke përfshirë pasqyrën e flukseve monetare dhe pasqyrën e ndryshimeve të kapitalit.

Njësitë e mëdha dhe Ndërmarrjet me Interes Publik (NIP) -- bankat, shoqëritë e sigurimit, kompanitë e listuara dhe njësitë me mbi 250 punonjës mesatarisht -- zbatojnë SNRF (IFRS), jo SKK. Kjo kategori nuk mbulohet nga SKK 1.

Kriteri i klasifikimit si njësi "e mesme": tejkalon dy nga tre pragjet -- qarkullim vjetor mbi 150 milionë ALL, total aktivesh mbi 75 milionë ALL, mesatarisht mbi 50 punonjës.

SKK 1 zbatohet si për pasqyrat financiare individuale ashtu edhe për ato të konsoliduara, me kusht që njësia të mos jetë NIP.

---

Sipas SKK 1, një grup i plotë pasqyrash financiare përbëhet nga pesë dokumente:

1. Bilanci (Pasqyra e pozicionit financiar)

Paraqet aktivet, pasivet dhe kapitalin neto të njësisë në një datë të caktuar, zakonisht 31 dhjetor. Është fotografia e gjendjes financiare në fund të vitit ushtrimor.

2. Pasqyra e të ardhurave dhe shpenzimeve

Paraqet rezultatin ekonomik të periudhës: të ardhurat e fituara dhe shpenzimet e shkaktuara gjatë vitit ushtrimor. Quhet edhe pasqyra e fitimit dhe humbjes.

3. Pasqyra e ndryshimeve të kapitalit neto

Tregon lëvizjet në të gjitha llogaritë e kapitalit gjatë periudhës: fitimet e pashpërndara, rezervat, kontributet e aksionarëve, dividendët e shpërndarë dhe ndikimet e korrigjimeve retroaktive.

4. Pasqyra e flukseve monetare

Tregon hyrjet dhe daljet reale të parasë gjatë periudhës, të ndara sipas tre kategorive: veprimtari operative, investuese dhe financiare.

5. Shënimet shpjeguese

Plotësojnë dhe sqarojnë çdo zë të pasqyrave të tjera. Konsiderohen si pasqyra e pestë dhe në shumë raste janë dokumenti me vlerën informative më të lartë.

Kush duhet t'i përgatisë të gjitha pesë? Njësitë e mesme dhe çdo njësi që zgjedh vullnetarisht prezantimin e plotë. Njësitë e vogla mund të mos përgatisë pasqyrën e flukseve dhe pasqyrën e ndryshimeve të kapitalit, por shënimet shpjeguese janë të detyrueshme edhe për to.

---

Paraqitja e drejtë dhe besnikë

Objektivi kryesor i çdo grupi pasqyrash financiare është t'u ofrojë përdoruesve një "pamje të vërtetë dhe të drejtë" të pozicionit financiar, performancës dhe flukseve monetare të njësisë. Kjo nënkupton:

• Besnikëri ndaj realitetit ekonomik të transaksioneve, jo vetëm formës ligjore
• Mungesë paragjykimesh dhe interesash në paraqitje
• Plotësi: asnjë informacion material nuk lihet jashtë

Vazhdimësia e veprimtarisë (Going Concern)

Pasqyrat financiare përgatiten duke supozuar se njësia do të vazhdojë veprimtarinë e saj në të ardhmen e parashikueshme, zakonisht jo më pak se 12 muaj nga data e raportimit. Nëse ka pasiguri materiale mbi vazhdimësinë, kjo duhet të zbulohet shprehimisht në shënime. Nëse drejtuesit kanë vendosur të likuidojnë njësinë, pasqyrat nuk përgatiten mbi bazën e vazhdimësisë, por mbi bazën e likuidimit.

Parimi i bazës akruale

Me përjashtim të pasqyrës së flukseve monetare, të gjitha pasqyrat financiare përgatiten mbi bazën akruale. Transaksionet dhe ngjarjet regjistrohen kur ndodhin ekonomikisht, jo kur paguhen ose arkëtohen paratë.

Shembull praktik: nëse keni lëshuar një faturë shitjeje në dhjetor 2025 por pagesën e merrni në shkurt 2026, e ardhura regjistrohet në vitin 2025, jo 2026.

Qëndrueshmëria (Konsistenca)

Metoda e paraqitjes dhe politikat kontabël mbeten të njëjta nga viti në vit. Nëse ndryshoni metodën, duhet të zbuloni arsyen, natyrën dhe ndikimin numerik të ndryshimit. Ndryshimet lejohen vetëm kur: (a) e kërkon një SKK i ri ose i ndryshuar, ose (b) metoda e re jep informacion më të besueshëm dhe të dobishëm.

Materialiteti dhe agregimi

Çdo zë material paraqitet veçmas. Zërat jomaterialë mund të agruegohen me zëra të tjerë ose të mos paraqiten fare në pasqyrat kryesore (por mund të shfaqen në shënime). SKK 1 është i qartë: standardet kontabël nuk zbatohen për zëra të cilët, veçmas ose kolektivisht, nuk janë material.

Mosheqja (Offsetting)

Aktivet dhe pasivet nuk kompensohen me njëri-tjetrin. Të ardhurat dhe shpenzimet nuk kompensohen. Shembull: nëse keni 500,000 ALL të arkëtueshme nga klienti A dhe 200,000 ALL detyrim ndaj të njëjtit klient, nuk mund t'i paraqitni si neto 300,000 ALL aktiv. Secili zë paraqitet bruto.

Kompensimi lejohet vetëm kur e detyron ose e lejon shprehimisht një standard specifik.

Informacioni krahasues

Çdo shumë numerike shoqërohet me shifrën korresponduese të periudhës paraardhëse. Pasqyrat financiare të vitit 2025 paraqesin gjithmonë edhe kolonën e vitit 2024.

---

Bilanci paraqet pozicionin financiar të njësisë në një moment të caktuar. SKK 2, i cili plotëson SKK 1, kërkon dallimin e detyrueshëm midis:

• Aktiveve afatshkurtra (realizohen brenda 12 muajve): inventarë, të arkëtueshme tregtare, para dhe ekuivalente
• Aktiveve afatgjata: prona, instalime dhe pajisje; aktive jomateriale; aktive financiare afatgjata; investime
• Pasiveve afatshkurtra (shlyhen brenda 12 muajve): detyrime tregtare, detyrime tatimore, huatë afatshkurtra
• Pasiveve afatgjata: huatë afatgjata, provigjionet afatgjata
• Kapitalit neto: kapitali i paguar, rezervat, fitimi i pashpërndarë

Zërat minimumë që duhet të shfaqen veçmas kur janë material:

• Prona, instalime dhe pajisje
• Aktive jomateriale (duke përfshirë emrin e mirë, nëse ka)
• Aktive financiare
• Investime në sipërmarrje të asociuara
• Inventarë
• Të arkëtueshme tregtare dhe të tjera
• Para dhe ekuivalente të parasë
• Detyrime tregtare dhe të tjera
• Tatim mbi fitimin i pagueshëm dhe i shtyrë
• Provigjione
• Kapitali dhe rezervat

Rendi i zakonshëm: aktivet nga më pak i lëngshëm te më i lëngshëm (ose anasjelltas sipas praktikës lokale); pasivet nga afatshkurtrat te afatgjatët.

---

Kjo pasqyrë paraqet performancën ekonomike të njësisë gjatë periudhës. SKK 1 lejon dy formate alternative:

Formati sipas natyrës së shpenzimit: Shpenzimet grupohen sipas llojit (paga, amortizim, lëndë e parë, shpenzime të tjera). Ky format është i zakonshëm për njësitë e vogla dhe të mesme shqiptare.

Formati sipas funksionit: Shpenzimet grupohen sipas funksionit (kosto e shitjeve, shpenzime shpërndarëse, shpenzime administrative). Ky format kërkon zbulim shtesë të shpenzimeve sipas natyrës në shënime.

Zërat minimumë të detyrueshëm:

• Të ardhurat nga shitjet
• Kostoja e shitjeve (ose ndryshimi i inventarëve, materiat, puna dhe amortizimi sipas formatit të natyrës)
• Fitimet ose humbjet nga veprimtaritë financiare
• Shpenzimet financiare (kamata)
• Pjesa e fitimit ose humbjes nga sipërmarrjet e asociuara (kur ka)
• Tatimi mbi fitimin
• Fitimi ose humbja neto e periudhës

Rregulli i mosheqjes: të ardhurat dhe shpenzimet nuk kompensohen, me disa përjashtime kur transaksionet janë sekondare, të ngjashme dhe jomateriale.

---

Kjo pasqyrë tregon si ka ndryshuar kapitali i njësisë gjatë vitit ushtrimor. Ajo paraqet:

• Gjendjen e kapitalit në fillim të periudhës (1 janar)
• Fitimin neto ose humbjen neto të periudhës
• Çdo zë tjetër të të ardhurave gjithëpërfshirëse
• Kontributet e reja të aksionarëve (rritje kapitali)
• Dividendët dhe shpërndarjet e miratuara
• Transferimet ndërmjet llogarive të kapitalit
• Ndikimet e ndryshimeve retroaktive të politikave kontabël ose korrigjimeve të gabimeve
• Gjendjen e kapitalit në fund të periudhës (31 dhjetor)

Kjo pasqyrë është e detyrueshme për njësitë e mesme. Për njësitë e vogla, informacioni minimal mbi lëvizjet e kapitalit mund të jepet brenda shënimeve shpjeguese.

---

Pasqyra e flukseve monetare tregon si ka lëvizur paratë gjatë vitit, e ndarë në tre blloqe:

Veprimtaria operative: Hyrjet dhe daljet e parasë nga veprimtaria kryesore e biznesit. Shembuj: arkëtimet nga klientët, pagesat ndaj furnitorëve, pagat, taksat e paguara.

Veprimtaria investuese: Blerje dhe shitje aktivesh afatgjata. Shembuj: blerje makinerish, shitje të pasurive të paluajtshme, investime në kapitalin e subjekteve të tjera.

Veprimtaria financiare: Lëvizje lidhur me financimin e njësisë. Shembuj: huatë e marra dhe shlyerjet e tyre, dividendët e paguar, kontributet e reja të aksionarëve.

Dy metoda janë të lejuara:

Metoda direkte (e rekomanduar nga SKK): paraqet hyrjet dhe daljet bruto të parasë. Është më transparente dhe e kuptueshme për lexuesin e jashtëm.

Metoda indirekte: nis nga fitimi neto dhe e korrigjson me zërat jo-monetarë (amortizim, ndryshime në kapitalin qarkullues). Është zgjedhja më e zakonshme në praktikën shqiptare sepse ndërtohet drejtpërdrejt nga të dhënat ekzistuese.

Bankat dhe financuesit i kushtojnë vëmendje të veçantë kësaj pasqyre, sepse tregon kapacitetin real të njësisë për të gjeneruar para, pavarësisht nga fitimi kontabël.

---

Shënimet nuk janë shtojcë formale. Ato janë konteksti i domosdoshëm pa të cilin asnjë pasqyrë tjetër nuk mund të kuptohet plotësisht. Sipas SKK 1, shënimet duhet të përmbajnë:

1. Deklaratën e pajtueshmërisë: konfirmim që pasqyrat janë përgatitur sipas SKK-ve.

2. Bazën e matjes: kosto historike, vlerë e drejtë ose kombinim. Shumica e njësive shqiptare përdorin koston historike.

3. Politikat kontabël specifike: si amortizojnë aktivet, si vlerësojnë inventarët (FIFO ose kosto mesatare e ponderuar), si njohin të ardhurat.

4. Gjykimet kritike të menaxhimit: vendime kontabël ku menaxhmenti ka ushtruar gjykim të konsiderueshëm, p.sh., klasifikimi afatshkurtër apo afatgjatë i një detyrimi.

5. Burimet kryesore të pasigurisë: vlerësimet kontabël me ndikimin potencial më të lartë, p.sh., provigjionet dhe jeta e dobishme e aktiveve.

6. Ngjarjet pas datës së raportimit: ngjarje të rëndësishme që ndodhin pas 31 dhjetorit por para nënshkrimit të pasqyrave. Ndahen në: ngjarje korrigjuese (ndryshojnë shifrat e pasqyrave) dhe ngjarje jokorrigjuese (zbulohen vetëm në shënime).

7. Ndryshimet e politikave kontabël dhe vlerësimeve: çdo ndryshim i metodës duhet shpjeguar me arsyen, natyrën dhe ndikimin numerik.

8. Gabimet e periudhave të mëparshme: gabimet materiale korrigjohen retroaktivisht dhe shifrat krahasuese riradhiten.

---

Nga praktika e kontabilitetit shqiptar, këto janë gjashtë gabimet që shihen më shpesh:

Gabim 1 - Njësia e mesme nuk përgatit pasqyrën e flukseve monetare. Ligji e detyron. Mungesa e kësaj pasqyre e vendos njësinë jashtë pajtueshmërisë me SKK-të dhe Ligjin 25/2018.

Gabim 2 - Shënimet shpjeguese janë bosh ose kopje-ngjite. Fjalë generike si "shoqëria zbaton metodën e kostos historike" pa detaje specifike nuk plotësojnë kërkesat e SKK 1. Çdo politikë kontabël duhet të jetë e aplikueshme dhe specifike për njësinë tuaj.

Gabim 3 - Kompensim i gabuar i aktiveve dhe pasiveve. Nuk mund të paraqisni "neto" të arkëtueshmet me detyrimet ndaj të njëjtit palë nëse nuk plotësohen kushtet ligjore të kompensimit. Ky gabim shtrembëron totalin e aktiveve dhe vëllimin real të veprimtarisë.

Gabim 4 - Mungon kolona krahasuese. Pasqyrat financiare pa vitin paraardhës nuk janë të plota sipas SKK 1. Çdo riklasifikim duhet shpjeguar.

Gabim 5 - Pasiguria mbi vazhdimësinë nuk zbulohet. Nëse biznesi ka humbur kapitalin neto ose ka flukse negative të vazhdueshme, menaxhimi duhet të vlerësojë dhe të zbulojë nëse ka pasiguri materiale. Heshtja mbi këtë çështje, kur ekziston ajo, është gabim serioz.

Gabim 6 - Klasifikim i gabuar afatshkurtër/afatgjatë. Një hua e strukturuar si afatgjatë por e ripagueshme brenda 12 muajve duhet klasifikuar afatshkurtër. Klasifikimi ndjek realitetin ekonomik, jo formën kontraktuale.

---