Profesionet e Lira në Shqipëri — Udhëzuesi i Plotë 2026 (Tatim, Sigurime, TVSH)

Termi "profesion i lirë" nuk ka një definicion të vetëm ligjor të kodifikuar, por kuptohet qartë në praktikë tatimore dhe ligjore shqiptare. Bëhet fjalë për një individ i cili:

• ofron shërbime me kapacitet intelektual dhe njohuri të specializuara;
• vepron nën emrin dhe licencën e tij profesionale;
• nuk ka marrëdhënie varësie me klientin (nuk merr udhëzime operative, nuk ka orë fikse, nuk është nën autoritetin drejtues të dikujt tjetër);
• ka licencë ose autorizim profesional nga autoriteti kompetent.

Ky definicion e dallon profesionistin e lirë nga dy statuse të tjera. Nga punonjësi: punonjësi ka kontratë punësimi, punëdhënësi dikton oraret dhe metodologjinë. Nga tregtari: tregtari shet mallra ose ofron shërbime të natyrës komerciale, pa kufizim licencimi profesional.

Kategoritë kryesore të profesioneve të lira sipas VKM 753/2023 dhe praktikës administrative:

• Juridike: avokat, noter, përmbarues gjyqësor
• Kontabël dhe financiare: kontabilist i çertifikuar, auditues, konsulent fiskal
• Mjekësore: mjek i përgjithshëm, mjek specialist, dentist, farmacist, infermiere, fizioterapist
• Arkitekturë dhe inxhinieri: arkitekt, inxhinier ndërtimi, inxhinier elektrik, projektues
• Teknologji informacioni: zhvillues software, programues, konsulent IT, siguri kibernetike
• Konsulencë: konsulent biznesi, konsulent marketingu, konsulent burimesh njerëzore
• Arsim dhe trajnim: mësues privat, trajnues, psikolog arsimor
• Agronomike dhe mjedisore: agronom, veteriner, analist mjedisor
• Vlerësim pronësie: vlerësues i çertifikuar

Që nga qershori 2024, pas vendimit kushtetues, të gjitha këto kategori trajtohen tatimisht si çdo biznes tjetër me normën 0% nën 14 milionë ALL. Kjo nuk do të thotë se s'kanë detyrime. Do të thotë vetëm se norma e tatimit mbi fitimin është zero deri 2029.

---

Çdo profesionist i lirë duhet të regjistrohet si Person Fizik (PF) pranë Qendrës Kombëtare të Biznesit (QKB). Regjistrimi si Sh.p.k. është opsion, por Person Fizik është forma standarde për aktivitetin e pavarur profesional: kosto zero, procedurë e thjeshtë, e mjaftueshme për shumicën e rasteve.

Hapi 1: Regjistrimi online në e-Albania

Vizitoni e-albania.al dhe zgjidhni "Regjistrimi i biznesit si Person Fizik". Kosto: 0 ALL. Koha: 8-24 orë. Do të merrni NIPT (Numrin e Identifikimit të Personit të Tatueshëm), identifikuesi juaj unik fiskal.

Hapi 2: Aktivizimi i e-Filing

Me NIPT-in e ri, aktivizoni llogarinë e-Filing pranë portalit tatimor të DPT-së. Nga ky portal deklaroni dhe paguani të gjitha detyrimet tatimore.

Hapi 3: Fiskalizimi

Aplikoni për certifikatën e fiskalizimit pranë AKSHI (Agjencisë Kombëtare të Shoqërisë së Informacionit). Instaloni softuer të çertifikuar fiskalizimi. Çdo faturë që lëshoni transmetohet elektronikisht te DPT-ja nëpërmjet Sistemit Qendror të Faturave (CIS).

Hapi 4: Llogaria bankare

Ligji detyron hapjen e llogarisë bankare biznesi brenda 20 ditëve nga regjistrimi. Ky nuk është opsion. Bankat kryesore: BKT, Raiffeisen, Credins.

Hapi 5: Regjistrimi për TVSH (kur aplikohet)

Regjistrimi për TVSH bëhet i detyrueshëm kur xhiroja vjetore tejkalon 10,000,000 ALL. Nëse parashikoni xhiro nën 10M ALL, nuk regjistroheini menjëherë. Nëse e kaloni pragun gjatë vitit, duhet të regjistroheni brenda 30 ditëve.

---

Që nga 27 qershori 2024, të gjitha profesionet e lira gëzojnë normën 0% tatim mbi fitimin neto nëse qarkullimi vjetor bruto nuk kalon 14,000,000 ALL (rreth 143,000 EUR). Kjo normë është aktive deri më 31 dhjetor 2029.

Si u arrit këtu: historia e shkurtër

Ligji 29/2023 "Për tatimin mbi të ardhurat" hyri në fuqi 1 janar 2024. Ligji vetë garantonte normën 0% për bizneset e vogla. Por VKM Nr. 753, datë 20 dhjetor 2023, listoi rreth 169 profesione të lira që përjashtoheshin nga kjo normë dhe do të paguanin 15%. Lista u bë publike vetëm 8 ditë para hyrjes në fuqi.

Katër grupe iu drejtuan Gjykatës Kushtetuese: deputetë të opozitës, shoqata profesionale (IEKA, IKM, Dhoma e Avokatëve), dhe grupe individuale profesionistësh. Gjykata vendosi me shumicë votash më 27 qershor 2024: VKM 753 ishte antikushtetuese. Dy shkelje: pabarazia joproporcionale (pse bizneset e tjera fitonin 5 vjet tranzicion, kurse profesionistët nuk kishin asnjë ditë?) dhe mungesa e sigurisë juridike (njoftim 8-ditor).

Efekti: norma 0% u rikthye menjëherë për të gjitha profesionet. Tatimi i paguar gjatë janarit-qershorit 2024 u rimbursua plotësisht: 501 milionë ALL tek 6,541 tatimpagues.

Si funksionon norma 0%

Norma aplikohet mbi fitimin neto (të ardhura minus shpenzime të zbritshme), jo mbi xhiron. Por aktivohet vetëm nëse xhiroja bruto mbetet nën 14M ALL.

Kujdes: pragu 14M ALL funksionon si test gjithçka-ose-asgjë. Nëse xhiroja arrin 14,000,001 ALL, i gjithë fitimi neto tatohet me normën standarde: 15% për 14M ALL të parat dhe 23% mbi to. Nuk ka shkallëzim. 14 milionët e para nuk mbeten me 0% nëse kaloni pragun.

Shpenzimet e zbritshme: dy regjime

Regjimi standard: dokumentoni shpenzimet reale me fatura. Çdo qira, softuer, pajisje, udhëtim profesional ul fitimin e tatueshëm. Kërkon organizim të kujdesshëm.

Regjimi special (shpenzime të supozuara): pa dokumentacion, zbritni automatikisht 30% të xhiros si shpenzime për profesionet e shërbimit (përfshirë shumicën e profesioneve të lira). Nëse xhiroja është 6,000,000 ALL, fitimi neto llogaritet si 4,200,000 ALL, edhe pa asnjë faturë shpenzimi.

Regjimi special është i disponueshëm vetëm nëse xhiroja nuk kalon 10,000,000 ALL.

Deklarata vjetore

Person Fizik dorëzon deklaratën DIVA deri më 10 shkurt të vitit pasardhës. Edhe nëse tatimi rezulton zero, deklarata dorëzohet. Mospërmbajtja: gjobë 5,000 ALL.

Çfarë ndodh pas 2029

Nga 1 janari 2030, normat standarde kthehen. Profesionistët e lirë si Person Fizik do të paguajnë 15% mbi fitimin deri 14M ALL dhe 23% mbi to. Qeveria ka lënë të hapur mundësinë e zgjatjes, por asnjë vendim nuk është marrë ende deri mars 2026. Planifikoni si nëse 2029 është data finale.

---

Pragu standard për TVSH-në është 10,000,000 ALL xhiro vjetore bruto. E njëjta rregull vlen edhe për profesionet e lira sot. Kur xhiroja tejkalon 10M ALL gjatë vitit kalendarik, duhet të regjistroheni për TVSH brenda 30 ditëve dhe të filloni mbledhjen e TVSH 20% nga klientët.

Historiku i pragut zero

Deri para vitit 2021, profesionet e lira kishin detyrimin e regjistrimit për TVSH pavarësisht xhiros: pragu ishte zero. Kjo i detyronte mjekët, avokatët, farmacistët dhe të tjerë të mbledhin TVSH edhe nëse fitonin shumë pak. VKM Nr. 576, datë 22 korrik 2020, ndryshoi rregullin: profesionet e lira u harmonizuan me pragun e përgjithshëm 10M ALL, me efekt nga 1 janari 2021.

Sot, rregulli është i njëjtë si për çdo biznes tjetër: nën 10M ALL, nuk regjistroheini për TVSH.

Shërbimet për klientë jorezidentë: TVSH 0%

Nëse ofroni shërbime profesionale për klientë jashtë Shqipërisë (një kompani gjermane, një klient amerikan, një organizatë ndërkombëtare pa seli në Shqipëri), shërbimi trajtohet si eksport shërbimi dhe tatohet me normë 0% TVSH sipas Nenit 53 të ligjit të TVSH-së.

Shembull konkret: arkitekt që projekton për një developer italian. Fatura lëshohet me 0% TVSH. Nëse arkitekti është i regjistruar për TVSH, mund të zbritë TVSH-në e çdo shpenzimi vendor (materialet, softueri, qiraja) pa pasur detyrim TVSH shitjesh. Kjo krijon pozicion kredie TVSH, jo detyrim.

Afati i deklaratës TVSH

Deklarata mujore e TVSH-së dorëzohet deri më 14 të çdo muaji për muajin e kaluar, bashkë me librat e shitjeve dhe blerjeve.

---

Kontributet e sigurimeve janë detyrim pa kusht për çdo profesionist të lirë të regjistruar. Paguhen çdo muaj pavarësisht nëse keni të ardhura atë muaj, pavarësisht nëse tatimi mbi fitimin është zero, pavarësisht nëse keni pushim apo jo.

Shumat aktuale (2026)

Nga 1 janari 2026, paga minimale u rrit në 50,000 ALL/muaj (nga 40,000 ALL). Kjo ndikon bazën e llogaritjes:

Total vjetor: 178,800 ALL (rreth 1,626 EUR)

Nota: baza e sigurimeve shëndetësore është dyfishi i pagës minimale, jo vetë minimumja. Shumë profesionistë e zbulojnë këtë vetëm kur marrin njoftimin e parë.

Historiku: VKM 37/2016 dhe fundi i tij

Deri në vitin 2016, profesionet e lira kishin pagat referuese: baza të ndryshme kontributesh sipas profesionit dhe zonës gjeografike.

VKM Nr. 37, datë 21 janar 2016, vendosi një sistem të diferencuar. Pagat referuese luhateshin nga 41,250 deri 73,800 ALL/muaj sipas profesionit dhe kategorisë bashkiake (5 kategori, me Tiranën si Kategoria I). Avokatët dhe noterët kishin bazën më të lartë (73,800 ALL). Sistemi kishte edhe zbritje për profesionistët fillestarë: 30% zbritje për 3 vitet e para, 15% zbritje për 3 vitet e ardhshme.

Gjykata Kushtetuese e shfuqizoi VKM 37/2016 me Vendimin Nr. 60, datë 16 shtator 2016. Arsyeja: sistemi i diferencuar krijonte barrë të pabarabartë mbi profesionistët vetëm bazuar në llojin e licencës, pa arsyetim proporcional.

Pas shfuqizimit, profesionet e lira u kthyen te regjimi i zakonshëm: baza e kontributeve u bë paga minimale, si çdo vetëpunësuar tjetër. Ky regjim është aktiv edhe sot. VKM 37/2016 nuk ka zbatim ligjor; çdo referencë ndaj tij në dokumente të vjetra tatimore është e pavlefshme.

Çfarë mbulojnë kontributet

Pagesa e kontributeve ju siguron:

• Pension pleqërie (ndërtohet sipas viteve të kontributit)
• Kujdes shëndetësor në sistemin publik (FSDKSH)
• Pagesë barrëlindjeje nëse plotësohen kushtet
• Pension invaliditeti nëse humbet aftësia për punë

Afati i pagesës: deri më 20 të muajit pasardhës. Vonesa: 0.06% gjobë për çdo ditë mbi shumën e papaguar.

---

Nëse punoni kryesisht për një klient të vetëm ose pak klientë, ekziston rreziku ligjor i riklasifikimit. Neni 12 i Ligjit 29/2023 parashikon dy pragje:

1. Pragu 80%: nëse mbi 80% e të ardhurave vjetore vjen nga 1 klient i vetëm, DPT-ja mund t'i riklasifikojë si të ardhura punësimi.
2. Pragu 90%: nëse mbi 90% e të ardhurave vjetore vjen nga më pak se 3 klientë, e njëjta pasojë.

Pasojat e riklasifikimit

Kur riklasifikohen, të ardhurat tuaja tatohen si pagë, jo si fitim biznesi. Normat: 13% deri 2,040,000 ALL/vit dhe 23% mbi këtë prag. Nuk lejohen zbritje shpenzimesh. Kontributet llogariten si punëdhënës/punonjës (rreth 28% mbi bruto), shumë herë më shumë se 14,900 ALL/muaj.

Shembull: profesionist me 5,000,000 ALL/vit. Si biznes: 0 ALL tatim plus 178,800 ALL sigurime = 178,800 ALL total. Pas riklasifikimit: rreth 946,800 ALL tatim plus kontribute shumë herë më të larta. Diferenca: mbi 1 milionë ALL.

Kush është i mbrojtur automatikisht

Nëse klientët tuaj janë jorezidentë (kompani ose individë pa seli të përhershme në Shqipëri), rregulli 80%/90% nuk zbatohet. Edhe nëse 100% e të ardhurave vijn nga një kompani gjermane, angleze ose amerikane pa zyrë në Shqipëri, mbeteni person fizik me status të plotë biznesi.

Mbrojtja shtesë: Ligji 81/2025

Për profesionistët me klientë vendas, Ligji 81/2025 (hyrë në fuqi fillim 2026) parashikon Aneksin 1, formulari i vetëdeklarimit. E dorëzoni bashkëngjitur me deklaratën DIVA vjetore. Katër kushtet që duhet të konfirmoni:

1. NIPT aktiv për aktivitetin profesional
2. Fatura fiskale të lëshuara (jo fatura manuele)
3. Kontrata shërbimi me klientët (jo kontrata punësimi)
4. Pavarësi operative: kontrolloni orarin, metodologjinë, mjetet tuaja

Dorëzimi i Aneksit 1 bllokon riklasifikimin automatik. DPT-ja duhet të ndërtojë dosje faktike të plotë para çdo veprimi; nuk mjafton vetëm llogaritja e përqindjes.

Për analizë të detajuar të rregullit 80%, lexoni udhëzuesin e plotë të rregullit 80%.

---

Organizimi i detyrimeve ndikon drejtpërdrejt në gjoba. Profesionistët e lirë si Person Fizik kanë tre cikle kryesore:

Çdo muaj deri më 14:

• Librat e shitjeve dhe blerjeve
• Deklarata e TVSH-së (vetëm nëse jeni subjekt TVSH)

Çdo muaj deri më 20:

• Kontributet e sigurimeve shoqërore: 11,500 ALL
• Kontributet e sigurimeve shëndetësore: 3,400 ALL
• Total: 14,900 ALL (transfertë bankare ose nëpërmjet e-Banking)

Vjetor deri më 10 shkurt:

• Deklarata DIVA (tatimi mbi të ardhurat, Person Fizik, tatimi i thjeshtuar)
• Aneksi 1 (nëse aplikoni mbrojtjen e Ligjit 81/2025)

Rregullisht gjatë vitit:

• Çdo faturë e lëshuar transmetohet automatikisht nëpërmjet sistemit të fiskalizimit
• Ruani dokumentet e shpenzimeve nëse operoni me regjimin standard

Gjoba kryesore:

• Deklaratë e vonuar: 5,000 ALL (PF) për çdo deklaratë
• Kontribute të vonuara: 0.06% në ditë mbi shumën e papaguar
• Faturë e pa-lëshuar: 500,000 ALL

---