Ligji 9920 i Ndryshuar: Çfarë Duhet të Dinë Tatimpaguesit Shqiptarë

Ligji 9920/2008 ka një qëllim: të rregullojë procedurën tatimore. Ai nuk vendos norma tatimi. Normat gjenden në ligjet substantive si Ligji për TVSH-në ose Ligji Nr. 29/2023 për Tatimin mbi të Ardhurat. Ligji 9920 vendos si zbatohen ato norma në praktikë.

Struktura e tij ndahet në gjashtë shtylla kryesore:

• Regjistrimi: detyrimi për t'u identifikuar para administratës tatimore
• Deklarimi: si, kur dhe ku dorëzohen deklaratat
• Vlerësimi tatimor: kompetencat e administratës për të llogaritur tatimin
• Pagesa dhe borxhet: procedurat e arkëtimit dhe bllokimit
• Ankimi: e drejta e tatimpaguesit për të kundërshtuar vlerësimet
• Sanksionet administrative: gjobat specifike sipas llojit të shkeljes

Çdo ligj tatimor tjetër (TVSH, tatim fitimi, tatim mbi të ardhurat personale) i referohet ligjit 9920 për procedurën. Kjo e bën të domosdoshëm ta njohë çdokush që ushtron aktivitet ekonomik në Shqipëri.

---

Ligji 9920 është ndryshuar vazhdimisht që nga dita e miratimit. Ekonomia, dixhitalizimi dhe angazhimet ndërkombëtare të Shqipërisë kanë imponuar përditësimet.

2009-2011: Ndryshimet e para strukturore

Brenda tre vjetësh nga miratimi, ligji u ndryshua pesë herë. Ligjet Nr. 10137, 10148, 10209, 10261 dhe 10415 sollën ndryshimet e para organizative: zgjeruan fushën e zbatimit, precizuan kompetencat e inspektorëve dhe reformuan disa procedura ankimi.

2014-2015: Modernizimi fiskal

Paketat fiskale të 2014 dhe 2015 sollën ndryshimet Nr. 43/2014, 84/2014, 164/2014, 91/2015 dhe 99/2015. Kjo periudhë shënoi fillimin e dixhitalizimit të deklaratave dhe forcimin e mekanizmave anti-evazion. Faturimi dixhital filloi të merrte formë si koncept ligjor.

2016-2019: Lufta ndaj evazionit

Ligjet Nr. 112/2016, 97/2018 dhe 83/2019 u fokusuan në anti-evazionin. U prezantuan rregullat mbi "personat e lidhur", koncept me rëndësi të madhe për transaksionet ndërmjet bizneseve familjare. U zgjeruan kompetencat e administratës tatimore për aksesin e informacionit nga palët e treta.

2021-2023: Dixhitalizimi i plotë dhe ndryshimet strukturore

Akti Normativ Nr. 36/2021 shtyu sanksionet e sistemit të faturimit elektronik, të lidhur me Ligjin Nr. 87/2019, deri pas 30 qershorit 2022. Kjo i dha kohë bizneseve të përshtaten me faturimin e mandatuar elektronikisht.

Ndryshimi strukturor më i madh erdhi me Ligjin Nr. 95/2023, datë 7 dhjetor 2023, me dispozita efektive nga 1 janari 2023. Ky ligj:

• Zgjeroi përkufizimin e "tatimpaguesit" duke përfshirë personat me burime të ndryshme të ardhurash, si trashëgimitë dhe fitoret e fatit
• Prezantoi kritere të qarta për "personat e lidhur"
• Forcoi rregullat anti-evazion mbi parimin e substancës ekonomike
• Aktualizoi shumat e gjobave administrative

---

Regjistrimi tatimor është hapi i parë i çdo biznesi. Sipas ligjit 9920, çdo tatimpagues regjistrohet vetëm njëherë pranë Qendrës Kombëtare të Biznesit (QKB) dhe merr Numrin Unik të Identifikimit të Subjektit (NIPT/NUIS).

Nuk lejohet riregjistrim pa anulim paraprak. Nëse keni NIPT aktiv dhe dëshironi të hapni aktivitet të ri, nuk mund të merrni NIPT të ri pa anuluar të vjetrin. Bizneset që tentojnë të përdorin identifikues të shumtë për të shmangur tatimin ndeshen me metoda alternative vlerësimi.

Aktivitete të reja, jo NIPT të ri. Nëse shtoni aktivitet tregtar nën të njëjtin biznes, merrni certifikatë me të njëjtin NIPT por me numër serial të ndryshëm.

Statusi pasiv kërkon kushte. Nëse dëshironi të vendosni biznesin në status pasiv, duhet të keni shlyer të gjitha detyrimet tatimore para aplikimit. Administrata refuzon aplikime me borxhe aktive.

Gjobat për mosregjistrim:

Mosregjistrimi nuk shmanget vetëm me gjobë. Administrata mund të vlerësojë tatimin retroaktivisht për të gjithë periudhën e aktivitetit të paregjstruar.

---

Deklaratat tatimore dorëzohen vetëm nëpërmjet sistemit elektronik të Drejtorisë së Përgjithshme të Tatimeve. Nuk pranohen deklarata në letër. Kjo ka qenë normë ligjore prej vitesh, por mbetet burim konfuzioni për bizneset e reja.

Çfarë konsiderohet "deklaratë e pasaktë"

Ndryshimet e fundit precizuan konceptin. Një deklaratë konsiderohet e pasaktë jo vetëm kur ka gabime materiale, por edhe kur auditi tatimor ul kreditin tatimor të deklaruar, ose kur të dhënat e deklaruara nuk përputhen me regjistrat zyrtarë.

Pasoja direkte: penalitet 20% mbi diferencën ndërmjet kreditit të deklaruar dhe atij të konfirmuar pas auditit.

Mosdeklarimi i ndryshimeve në pronësi

Personat juridikë kanë detyrimin të njoftojnë administratën tatimore për ndryshimet e pronësisë. Mosnjoftimi penalizohet me 15% e vlerës tregu të aktiveve ose 5% e vlerës nominale të aksioneve, cilado qoftë e larta.

Gjobat për vonesa dhe shkelje të dokumentacionit

---

Administrata tatimore ka kompetenca të gjera vlerësimi. Direktoratat Rajonale Tatimore (DRT) kanë autoritet të nxjerrin vlerësime tatimore për tatimpaguesit e regjistruar, tregtarët dhe individët e vetëpunësuar pas kontrolleve zyrtare.

Metoda alternative e vlerësimit

Kur tatimpaguesi mban regjistrime të pasakta ose përdor identifikues të shumtë, administrata zbaton metoda alternative të llogaritjes së tatimit. Baza mund të jetë:

• Të dhëna nga palët e treta: banka, noterë, agjentë imobiliarë
• Krahasim me biznese të ngjashme në të njëjtin sektor
• Analiza e llogarive bankare dhe fluksit të parasë

Substanca mbi formën: rregulla anti-evazion

Ky është ndoshta ndryshimi me impaktin filozofik më të madh. Ligji i jep administratës të drejtën të injorojë marrëveshjet e projektuar kryesisht për përfitim tatimor dhe të vlerësojë bazuar në substancën ekonomike, jo në formën juridike.

Barrën e provës e mbart administrata tatimore, jo tatimpaguesi. Kjo është garanci procedurale e rëndësishme.

Procedura e kontrollit: garancitë e tatimpaguesit

Ligji ka prezantuar garanci procedurale konkrete:

• Raportet e kontrollit miratohen nga drejtori i njësisë tatimore para çdo njoftimi ndaj tatimpaguesit
• Thirrjet zyrtare specifikojnë dokumentacionin e kërkuar dhe detajet e seancës dëgjimore
• Tatimpaguesi merr dijeni për të gjeturat para nxjerrjes së vlerësimit final

Aksesi i zgjeruar i informacionit

Ndryshimet e fundit zgjeruan rrjetin e informacionit tatimor. Administrata mund të kërkojë të dhëna nga:

• Bankat: lëvizjet e llogarive dhe transaksionet
• Noterët: transfertat e pronave
• Agjentët imobiliarë: shitblerjet e pasurive
• Platformat dixhitale: transaksionet e shitësve online

---

Ndryshimet e fundit kanë aktualizuar shumat dhe prezantuan instrumente të reja si zbritjet për bashkëpunim.

Tabela e penaliteteve administrative

Zbritja 30%: instrumenti i bashkëpunimit

Kur tatimpaguesi pranon vlerësimin dhe paguan gjobën brenda afatit për shkelje të lidhura me faturat dhe faturimin, gëzon zbritje 30% të gjobës. Ky mekanizëm nxit zgjidhjen e shpejtë, pa zgjatje procedurale dhe pa akumulim interesash.

Bllokimi i llogarisë bankare: kufiri i ri

Bllokimi i llogarisë bankare si masë ekzekutive nuk mund të kalojë shumën e kërkesës tatimore. Ky kufizim mbron tatimpaguesin nga bllokime të disproporcionuara ndaj borxhit real.

Transaksione me entitete pasive

Ligji sanksionon si blerësin ashtu edhe shitësin kur kryejnë transaksione me entitete në "status pasiv". Kontrolloni statusin tatimor të partnerëve tuaj para çdo transaksioni të rëndësishëm.

---

Kur merrni vlerësim tatimor me të cilin nuk jeni dakord, ligji ju jep mjete konkrete. Shumica e tatimpaguesve nuk i njohin ose nuk i shfrytëzojnë plotësisht.

Hapi 1: Ankimi i brendshëm administrativ

Ankimi bëhet pranë organit drejtpërdrejt superior të organit që ka nxjerrë vlerësimin. Afati: 30 ditë nga njoftimi i vlerësimit.

Gjatë ankimit administrativ, interesi i vonuar pezullohet. Nuk akumuloni interes shtesë mbi shumën në mosmarrëveshje ndërsa procesi shkon përpara.

Hapi 2: Bordi i Apelimit Tatimor

Nëse ankimi i brendshëm nuk ju jep të drejtë, apeloni pranë Bordit të Apelimit Tatimor. Ky organ funksionon i pavarur nga Drejtoria e Përgjithshme e Tatimeve.

Hapi 3: Apelimi gjyqësor

Vendimi i Bordit mund të kundërshtohet në gjykatë. Kjo rrugë është e gjatë dhe me kosto të lartë. Zakonisht rezervohet për shuma të mëdha ose çështje me rëndësi parimore.

Dokumentacioni i nevojshëm

Pavarësisht nivelit të ankimit, grumbulloni:

• Kopjen e vlerësimit tatimor të kundërshtuar
• Dokumentacionin mbështetës (libra kontabël, fatura, kontrata)
• Deklaratën tatimore përkatëse
• Të gjithë korrespondencën me administratën tatimore

---

Nga gjithçka sa u tha, cilat ndryshime prekin drejtpërdrejt bizneset e zakonshme shqiptare?

Faturimi elektronik: tashmë i detyrueshëm pa përjashtime

Sistemi i faturimit elektronik, i lidhur me Ligjin Nr. 87/2019, është i detyrueshëm për të gjitha bizneset. Sanksionet, të shtyra dy herë gjatë viteve 2021-2022, tani zbatohen plotësisht. Çdo faturë lëshohet nëpërmjet platformës së DPT-së. Mungesa e faturës elektronike sjell gjoba nga 50,000 deri 1,500,000 ALL.

Kufiri i parasë së gatshme

Bizneset e vogla me qarkullim nën 2 milionë ALL në vit mund të mbajnë maksimum 55,000 ALL para të gatshme. Çdo shumë mbi këtë kufi depozitohet në llogari bankare brenda ditës. Bizneset me qarkullim më të lartë kanë kufij proporcionalë të ndryshëm.

Ky rregull është pjesë e aksionit sistemik kundër ekonomisë informale dhe synimit të Paketës Fiskale 2026 për 60% pagesave dixhitale deri në 2030.

Personat e lidhur: vëmendje e shtuar ndaj transaksioneve familjare

Ndërmjet "personave të lidhur", bashkëshortë, prindër, fëmijë ose biznese ku i njëjti person mban mbi 50% të drejtave të votimit, administrata shqyrton transaksionet me kujdes maksimal. Çmimet duhet të pasqyrojnë vlerën e tregut, jo marrëveshje të favorshme familjare.

Aksesi bankar: administrata sheh llogaritë tuaja

Administrata tatimore mund të aksesojë drejtpërdrejt të dhëna nga bankat tuaja. Kjo nuk është masë ndëshkuese por mekanizëm kontrolli. Inkonsistenca ndërmjet llogarive bankare dhe deklaratave tatimore identifikohen shumë më shpejt se në të kaluarën.

---

Njohja e procedurave tatimore nuk është privilegj i kontabilistëve. Është domosdoshmëri për çdo pronar biznesi. Ligji 9920 i ndryshuar ka bërë sistemin tatimor shqiptar më transparent dhe, njëkohësisht, më rigoroz ndaj shkeljeve.

Nga regjistrimi i saktë deri te apelimi efektiv i vlerësimeve të padrejta, çdo hap kërkon njohuri dhe dokumentacion të mirëmbajtur.

Nëse keni pyetje specifike rreth situatës tatimore të biznesit tuaj ose dëshironi të siguroheni që jeni në përputhje me ligjet e ndryshuara, na kontaktoni. Ju ndihmojmë të lundroni në procedura pa surpriza.