Ligji 124/2024: Çfarë Ndryshoi në Tatimin Shqiptar nga 1 Janari 2025

Paketa fiskale shqiptare nuk është kurrë një ligj i vetëm. Çdo vit, qeveria harton disa projektligje amendimi dhe i paraqet si "paketë fiskale" në Kuvend. Ligji 124/2024 është ligji kryesor i kësaj pakete, por jo i vetmi.

Ligjet që modifikon Ligji 124/2024

Ligji 124/2024 ndryshon katër ligje bazë:

Ndryshimet nuk janë të njëjta në peshë. Ndryshimet në Ligjin 9920/2008 (procedurat) janë më të rëndësishme sasialisht, me mbi 40 nene të modifikuara. Ndryshimet në Ligjin 29/2023 janë me ndikim të lartë por numerikisht më pak.

Hyrja në fuqi: datat e rëndësishme

Ligji 124/2024 nuk ka një datë të vetme hyrjeje në fuqi. Dispozita të ndryshme kanë afate të ndryshme:

• 1 janari 2025: Ndryshimet procedurale (afati i kontrollit, gjobat e diferencuara, njoftimi elektronik)
• 1 prilli 2025: Kufiri i ri i pagesave elektronike B2B (kufij të rinj)
• 1 korriku 2025: Detyrimi i raportimit gjashtëmujor për transaksionet me palë të lidhura
• 1 janari 2026: Disa masa të fiskalizimit të zgjeruar

Shumica e sipërmarrësve njohin vetëm datën e parë. Afatet e tjera janë po aq të detyrueshme dhe mos-respektimi i tyre sjell gjoba sipas skemës së re.

Modifikimi i Ligjit 9920/2008 është ndoshta ndryshimi me ndikim më të gjerë, sepse prek mënyrën si operon administrata tatimore me çdo subjekt, pavarësisht llojit të tatimit.

Afati i kontrollit tatimor: nga 90 në 60 ditë pune

Nën ligjin e vjetër, kontrolli tatimor i plotë (full audit) mund të zgjaste deri 90 ditë pune (rreth 4.5 muaj kalendarikë). Ligji 124/2024 e shkurton këtë afat në 60 ditë pune (rreth 3 muaj). Zgjatja mbi 60 ditë kërkon miratim të shkruar nga drejtori rajonal i tatimeve, me arsyetim specifik.

Ky ndryshim ka dy efekte praktike. Nga njëra anë, bizneset kanë siguri të shtuar: kontrolli nuk mund të prolongohet pafundësisht. Nga ana tjetër, DPT-ja ka presion kohor dhe pritet të intensifikojë kërkesat e dokumentacionit në fazën fillestare të kontrollit. Rekomandimi: kur njoftoheni për kontroll, kini gati të gjithë dokumentacionin nga dita e parë, jo gradualisht.

Njoftimi elektronik: i vlefshëm ligjërisht

Para Ligjit 124/2024, komunikimet zyrtare tatimore (vendimet e vlerësimit, njoftimet e kontrollit, vendimet e ankimit) duhej të dorëzoheshin me postë ose fizikisht. Ligji 124/2024 e barazon njoftimin nëpërmjet portalit e-filing me njoftimin me postë.

Kjo ka implikime praktike: afatet ligjore (p.sh. 30 ditë për apelim) fillojnë nga data e dorëzimit elektronik, jo nga data kur e lexoni. Nëse keni akses në e-filing por nuk kontrolloni portalin rregullisht, mund të humbni afate ligjore. Praktika e re e domosdoshme: kontrolloni portalin eFiling çdo javë, jo vetëm para afateve deklarative.

Gjobat e diferencuara sipas madhësisë

Sistemi i vjetër i gjobave ishte uniform: e njëjta gjobë për vonesë deklarate, pavarësisht nëse ishte person fizik pa punonjës apo korporatë e madhe. Ligji 124/2024 fut diferencimin:

Gjoba minimale ranë ndjeshëm për bizneset mikro dhe të vogla. Por gjoba për bizneset e mëdha u dyfishuan. Skema synon të mos dëmtojë bizneset e vogla me gjoba disproporcionale, duke rritur barrën ndaj atyre me kapacitet të lartë.

Procedura e Tax Ruling (qëndrim paraprak i DPT)

Ligji 124/2024 formalizon për herë të parë procedurën e marrëveshjes paraprake (tax ruling) me DPT-në. Biznesi mund të paraqesë pyetje specifike ligjore me shkrim dhe DPT-ja ka detyrimin të përgjigjet brenda 45 ditëve kalendarike. Qëndrimi i DPT-së është i detyrueshëm për administratën tatimore nëse biznesi vepron sipas tij.

Kjo është sidomos e vlefshme për transaksionet komplekse, investimet e reja, ose situatat ku ligji është i paqartë. Bizneset mesatare dhe të mëdha duhet ta shfrytëzojnë këtë mekanizëm para hyrjes në marrëveshje ose transaksione të rëndësishme.

Ligji 124/2024 nuk rindërton Ligjin 29/2023, por e raffinon në pika specifike me ndikim të lartë praktik. Nëse nuk jeni njohur ende me strukturën bazë të Ligjit 29/2023, lexoni atë artikull fillimisht.

Rregulla të reja për palët e lidhura (related parties)

Bizneset me xhiro mbi 10 milionë lekë që kanë transaksione me palë të lidhura (filiale, ortakë, familjarë me interesa biznesi) detyrohen të paraqesin raport gjashtëmujor të transaksioneve. Ky raport dokumenton çmimet e transaksioneve dhe konfirmon se janë me "çmim tregu" (arm's length).

Palë e lidhur, sipas ndryshimeve, është çdo person ose entitet ku ortaku ose drejtori i biznesit tuaj ka 20% ose më shumë aksione/interesa. Kufiri i vjetër ishte 50%. Ulja e pragut nga 50% në 20% zgjidhën ndjeshëm rrethin e subjekteve të detyruara.

Transfer pricing: dokumentacion i detajuar për bizneset e mëdha

Bizneset me xhiro mbi 50 milionë lekë që kanë transaksione ndërkombëtare me palë të lidhura duhet të mbajnë dokumentacion transfer pricing sipas standardeve OECD: Master File, Local File, dhe, nëse aplikohet, Country-by-Country Report.

Ky detyrim ekzistonte edhe para Ligjit 124/2024, por ishte i paqartë procedurialisht. Ligji 124/2024 e kodifikon standardin dhe cakton gjoba specifike për mungesë dokumentacioni: 1% e transaksioneve të pa-dokumentuara, minimum 100,000 lekë.

Kufiri i pagesave cash B2B ulet

Ndryshim me ndikim të gjerë: kufiri maksimal i transaksioneve cash biznes-biznes u ul nga 150,000 lekë në 100,000 lekë. Çdo transaksion B2B mbi 100,000 lekë duhet paguar nëpërmjet transferte bankare ose POS. Pagesa cash mbi këtë kufi:

1. Nuk zbritet si shpenzim i zbritshëm tatimor
2. Sjell gjobë 50% të vlerës së transaksionit për palën paguese
3. Regjistrohet automatikisht si transaksion i dyshimtë në sistemin e monitorimit

Ky ndryshim u ka kushtuar vëmendje të posaçme sipërmarrësve në sektore me traditë cash të lartë: ndërtim, tregti me shumicë, shërbime hotelerie. Faktura elektronike B2B tashmë kapet nga sistemi i fiskalizimit, dhe pagesa cash mbi kufi del menjëherë si anomali.

Ligji 124/2024 sjell dy modifikime të Ligjit 92/2014 mbi TVSH-në, të cilat prekin kryesisht procedurat e rimbursimit dhe regjistrimin.

Afati i rimbursimit: nga 60 në 45 ditë

DPT-ja ka tani detyrimin ligjor të rimbursohet TVSH brenda 45 ditëve kalendarike nga dorëzimi i kërkesës, krahasuar me 60 ditë sipas ligjit të vjetër. Nëse rimbursimi vonohet, DPT-ja paguan kamatë penale në normën e interesit ligjor.

Bizneset me eksporte ose projekte që gjenerojnë kreditë të mëdha TVSH përfitojnë drejtpërdrejt. Rekomandimi: dorëzoni kërkesat e rimbursimit sa herë keni kredit të akumuluara, jo vetëm kur keni nevojë urgjente.

Prag i ri regjistrimi për TVSH

Prag i regjistrimit të detyrueshëm për TVSH mbetet 10 milionë lekë xhiro vjetore, i pandryshuar nga Ligji 124/2024. Por ligji shtoi një procedurë të re: bizneset që arrijnë pragun gjatë vitit kanë 30 ditë kalendarike (jo 60 si më parë) për të aplikuar për regjistrim. Vonimi i regjistrimit pas 30 ditëve sjell regjistrim retroaktiv dhe gjoba.

Norma 0% për mallra specifike

Ligji 124/2024 zgjidhën listën e mallrave me normë TVSH 0%, duke shtuar kategorinë e pajisjeve mjekësore teknologjike me certifikim CE dhe pajisjet e rigjenerimit të energjisë (panele diellore, inverterë). Kjo normë 0% ishte parashikuar nga dekrete kalimtare; Ligji 124/2024 e vendos si normë e përhershme ligjore.

Modifikimet e Ligjit 87/2019 mbi fiskalizimin janë ndër dispozitat me efekt afatgjatë. Ligji 124/2024 zgjeron mandatin e faturimit elektronik dhe POS-it.

Faturimi elektronik B2B: i detyrueshëm për të gjitha aktivitetet

Deri në vitin 2024, faturimi elektronik B2B ishte i detyrueshëm për bizneset mbi një prag të caktuar xhiroje. Ligji 124/2024 heq kufirin e xhirosë: çdo transaksion B2B, pavarësisht vlerës, duhet faturuar elektronikisht nëpërmjet sistemit të fiskalizimit nga 1 janari 2025.

Praktikisht kjo do të thotë: nëse shitni mallra ose shërbime ndaj një biznesi tjetër (me NIPT), fatura duhet të lëshohet nëpërmjet pajisjes fiskale ose softuerit të çertifikuar. Fatura me dorë ose fatura PDF e thjeshtë nuk mjafton për transaksionet B2B.

POS obligativ: zgjerim i afatit

Ligji 124/2024 konfirmon detyrimin ligjor të POS-it për të gjitha bizneset deri në fund të vitit 2026. Bizneset që ende nuk kanë instaluar POS kanë afat deri 31 dhjetor 2026. Pas kësaj date, veprimtaria pa POS konsiderohet shkelje dhe sjell gjobë 200,000 lekë plus mbyllje administrative 3-ditore.

Raportimi real-time: zgjerim i kategorive

Sistemi i fiskalizimit real-time (lidhje direkte me serverët e DPT-së) zgjerim tek kategorite e reja të aktiviteteve: shërbime profesionale (avokatë, noterë, arkitektë, kontabilistë), klinikat mjekësore private, dhe qendrat arsimore private. Këto kategori ishin jashtë sistemit deri në 2024.

Ndikimi i Ligjit 124/2024 nuk është uniform. Varet nga madhësia e biznesit, sektori, dhe struktura e transaksioneve.

Bizneset mikro dhe të vogla (xhiro nën 14M lekë)

Ndryshimet me ndikim të drejtpërdrejtë:

• Gjoba me të ulëta për vonesa deklarative (përfitim i qartë)
• Detyrim faturimi elektronik B2B (kosto administrative fillestare)
• Kufi cash B2B 100,000 lekë (kujdes i shtuar për pagesat)
• Kontroll tatimor i shkurtuar në 60 ditë (ndikim neutral-pozitiv)

Kosto e adaptimit: kryesisht kohë dhe koordinim me kontabilistin. Kostoja financiare direkte është minimale nëse sistemi i fiskalizimit ishte tashmë funksional.

Bizneset mesatare (xhiro 14-50M lekë)

Ndryshimet shtesë specifike:

• Raportim gjashtëmujor transaksionesh me palë të lidhura (detyrim i ri)
• Njoftimi elektronik i vlefshëm (kontrolloni e-filing javore)
• Procedura tax ruling (mundësi e re, opsionale por e vlefshme)
• Kufi cash B2B i ulur (ndikimi i madh nëse keni furnizues të paguar cash)

Bizneset e mëdha (xhiro mbi 50M lekë)

Shtojnë ndaj kategorive të mësipërme:

• Dokumentacion transfer pricing i detyrueshëm (Master File + Local File)
• Gjoba të dyfishuara për shkeljet
• Prioritizim i kontrolleve tatimore (DPT ka shtuar burimet tek kjo kategori)
• Country-by-Country Report nëse grupi ka qarkullim konsolidues mbi 50M euro

Bizneset e mëdha me transaksione ndërkombëtare duhet të konsultojnë tatimet dhe deklarimin tatimor dhe të rishikojnë dokumentacionin e transfer pricing para çdo kontrolli.

Ligji 124/2024 nuk është ndryshimi tatimor me ndikim më të madh i dekadës; ai titull i takon Ligjit 29/2023. Por është paketë me konsistencë: shumica e ndryshimeve kanë logjikë të qartë dhe drejtim të njëjtë: formalizim i ekonomisë, zgjerim i fiskalizimit, dhe rritje të barrës ndaj subjekteve të mëdha me historik evazioni.

Krahasuar me Paketën Fiskale 2023 (e cila solli Ligjin 29/2023), Ligji 124/2024:

• Nuk ndryshon normat tatimore (TAP 13%/23%, CIT 15%, TVSH 20% mbeten)
• Nuk ndryshon pragun e tatim fitimit 0% (14M lekë, deri 2029)
• Fokusohet te procedurat, sanksionet dhe formalizimi
• Zgjeron perimetrin e fiskalizimit drejt shërbimeve profesionale

Paketa Fiskale 2025 (Ligji 84/2025) solli inovacionin e paqes fiskale, ndryshim strukturor tjetër. Ligji 124/2024 qëndron mes tyre si paketë konsoliduese, jo revolucionare. Por "jo revolucionare" nuk do të thotë "e parëndësishme": gjobat e reja dhe kufijt e cash janë tepër konkretë.