Pronarët Përfitues: Çfarë Duhet të Dijë Çdo Biznes në Shqipëri

Pronar përfitues është individi fizik që, nëpërmjet pronësisë direkte ose indirekte, zotëron ose kontrollon përfundimisht një person juridik. Ligji vendos një prag të qartë: mbi 25% të aksioneve, kuotave të kapitalit ose të drejtave të votës.

Ideja pas ligjit është e thjeshtë: shteti dëshiron të dijë kush qëndron realisht pas çdo kompanie. Kjo ndihmon në luftën kundër pastrimit të parave, financimit të terrorizmit dhe evazionit fiskal. Regjistri i Pronarëve Përfitues i bën transparent lidhjet e pronësisë që ndryshe do të fshiheshin pas emrave të shoqërive.

Termi nuk nënkupton domosdoshmërisht pronarin e dokumenteve, por pronarin e vërtetë ekonomik. Personi që kontrollon vendimmarrjen dhe përfiton nga aktiviteti i kompanisë mund të mos jetë ai që shfaqet si ortak formal.

Shqipëria e ka miratuar këtë detyrim si pjesë e angazhimeve të saj ndaj FATF (Financial Action Task Force) dhe si kusht i procesit të integrimit evropian.

---

Detyrimi për deklarimin e pronarëve përfitues rrjedh nga Ligji Nr. 112/2020 "Për regjistrin e pronarëve përfitues". Ky ligj ka hyrë në fuqi në vitin 2020 dhe ka pësuar ndryshime me Ligjin Nr. 6/2022, i cili ka rishikuar strukturën e gjobave dhe ka shtrirë afate për disa kategori subjektesh.

Autoriteti që administron regjistrin është Qendra Kombëtare e Biznesit (QKB). Regjistrimi bëhet nëpërmjet portalit qeveritar e-Albania, me nënshkrim elektronik. Nuk ekziston rrugë alternative administrative, prandaj nënshkrimi dixhital është parakusht.

Regjistri i Pronarëve Përfitues (RPP) është publik. Sipas të dhënave të QKB-së, deri në vitin 2025 rreth 97.5% e personave juridikë kanë populluar regjistrin. Sistemi është funksional dhe inspektimi nga autoritetet tatimore, ato të antipastrimit dhe bankat ndodh rregullisht.

---

Ligji Nr. 112/2020 zbatohet për të gjitha subjektet e mëposhtme të regjistruara në Shqipëri:

• Shoqëri me Përgjegjësi të Kufizuar (SHPK)
• Shoqëri Aksionare (SHA)
• Shoqëri kolektive dhe shoqëri komandite
• Degë dhe zyra përfaqësuese të shoqërive të huaja
• Bashkime kursim-kredie dhe bashkimet e tyre
• Shoqëri bashkëpunimi reciproke dhe bujqësore
• Organizata jofitimprurëse: fondacione, shoqata, qendra, degë të OJF-ve të huaja

Të përjashtuara nga detyrimi:

• Tregtarë individualë (personi fizik që ushtron veprimtari tregtare)
• Komunitete fetare
• Parti politike
• Ente shtetërore pa pronësi individuale mbi 25%

Nëse jeni tregtari individual dhe keni vetëm vetë si pronar, nuk keni detyrimin e ligjit 112/2020. Çdo formë tjetër shoqërie tregtare, pavarësisht nga madhësia ose qarkullimi, është e detyruar nga ky ligj.

---

Ligji dallon dy lloje pronësie dhe të dyja aktivizojnë të njëjtin detyrim regjistrimi.

Pronësia direkte është kur një individ zotëron personalisht 25% ose më shumë të aksioneve ose kuotave të kapitalit të shoqërisë raportuese. Shembulli klasik: nëse jeni ortak me 30% në një SHPK, ju jeni pronar përfitues direkt dhe duhet deklaruar.

Pronësia indirekte është kur kontrolli ushtrohet nëpërmjet një ose më shumë personave juridikë ndërmjetës. Shembulli tipik:

> Individi A zotëron 100% të Shoqërisë X.

> Shoqëria X zotëron 40% të Shoqërisë Y.

> Individi A është pronar përfitues i Shoqërisë Y nëpërmjet pronësisë indirekte, pavarësisht se nuk ka asnjë kuotë direkte në Shoqërinë Y.

Ky rregull zbatohet edhe kur pronësia ndahet nëpër disa nivele shoqërish. Nëse bashkësia e interesave të një individi arrin pragun 25% në çfarëdo niveli të zinxhirit, ai individ duhet të deklarohet si pronar përfitues.

Kur asnjë individ nuk arrin pragun 25%, ligji kërkon deklarimin e personit (personave) që ushtrojnë kontroll nëpërmjet mënyrave të tjera: vendimeve të bordit, marrëveshjeve të aksionarëve ose të drejtave speciale votimi. Pronari formal dhe pronari përfitues nuk duhet të jenë domosdoshmërisht i njëjti person.

Rasti kur ortaku është shoqëri, jo individ

Shumica e SHPK-ve të vogla kanë individë si ortakë direkt. Por situata komplikohet kur ortaku i subjektit tuaj është vetë një shoqëri tjetër. Në këtë rast, nuk mund të deklaroni shoqërinë si pronar përfitues, sepse ligji kërkon domosdoshmërisht identifikimin e individit fizik që qëndron pas saj.

Duhet të shkoni në nivelin pasardhës: kush zotëron shoqërinë ndërmjetëse? Nëse personat që zotërojnë shoqërinë ndërmjetëse janë individë me 25%+, ata deklarohen si pronarë përfitues indirektë të subjektit tuaj. Nëse shoqëria ndërmjetëse ka vetë ortakë shoqëri, procesi vazhdon deri sa arrin te individi fizik.

Kjo kërkon dokumentacion shtesë: ekstrakte nga çdo nivel i zinxhirit të pronësisë, deri tek individi i fundit. Kjo është arsyeja pse pronësia indirekte kërkon afat 40-ditor nga refuzimi fillestar: nevojitet kohë për të mbledhur dokumentet nga çdo nivel.

---

Para se të filloni aplikimin në e-Albania, mblidhni dokumentet e mëposhtme:

Për çdo pronar përfitues:

• Kartë identiteti ose pasaportë e vlefshme
• Emër, mbiemër, numër personal identifikimi, datëlindje, shtetësi, adresë vendbanimi
• Data e caktimit si pronar përfitues
• Lloji i pronësisë (direkte ose indirekte) dhe përqindja e saktë

Për subjektin raportues:

• Ekstrakt i subjektit nga QKB
• Statuti ose marrëveshja e ortakëve që konfirmon strukturën e pronësisë

Vetëm për pronësi indirekte:

• Ekstrakt i personit juridik ndërmjetës (shoqërisë që mban kuotat)
• Çdo kontratë ose dokument që vërteton lidhjen e pronësisë nëpërmjet ndërmjetësit

Dokumentet duhet të dorëzohen në gjuhën shqipe, të jenë të lexueshme qartë dhe pa korrektime të paautorizuara. Dokumentet e lëshuara jashtë Shqipërisë duhet të shoqërohen me përkthim të noterizuar.

---

Regjistrimi kryhet vetëm nëpërmjet portalit e-Albania. Nuk ekziston procedurë alternative me dorëzim fizik.

Hapi 1. Hyni në e-Albania me nënshkrim elektronik (çertifikata dixhitale). E drejta e aplikimit i takon përfaqësuesit ligjor të subjektit, pra administratorit.

Hapi 2. Zgjidhni shërbimin sipas llojit të subjektit tuaj:

• Shoqëri dhe ortakëri të thjeshta
• Shoqëri aksionare (SHA)
• Degë dhe zyra përfaqësuese të shoqërive të huaja
• Vetëm regjistrim i regjistrit të pronarëve përfitues (për rastet e posaçme)

Hapi 3. Plotësoni formularin elektronik me të dhënat e subjektit dhe të çdo pronari përfitues.

Hapi 4. Ngarkoni dokumentacionin mbështetës.

Hapi 5. Konfirmoni dorëzimin me nënshkrim elektronik të avancuar.

Hapi 6. QKB shqyrton aplikimin brenda 2 ditëve pune nga data e dorëzimit.

Hapi 7. Merrni vendimin me email dhe publikim në regjistër:

• Miratim - regjistrimi është i plotë dhe i vlefshëm
• Pezullim - keni 30 ditë kalendarike për të korrigjuar mangësitë e konstatuara
• Refuzim - nëse mangësitë nuk korrigjohen brenda 30 ditëve, aplikimi refuzohet dhe duhet rifillohet procedura

Numri i çështjes gjenerohet automatikisht pas dorëzimit dhe mund ta ndiqni statusin e aplikimit direkt nga portali i-Albania.

---

Afati 90-ditor për ndryshime është i rëndësishëm dhe shpesh anashkalohet. Kur shitet ose transferohet një kuotë, kur ndodh trashëgimi ose dhurim që ndryshon strukturën e pronësisë, nuk mjafton të azhurnoni vetëm kontratën e ortakërisë. Duhet të azhurnoni edhe regjistrin e pronarëve përfitues pranë QKB-së brenda 90 ditëve nga data e faktit.

Shembull konkret: ortaku juaj me 30% i shet kuotën tij ortakut të ri. Data e kontratës noteriale është 1 marsi. Brenda datës 30 maj (90 ditë kalendarike), duhet të keni dorëzuar aplikimin e ndryshimit të pronarëve përfitues pranë QKB-së. Nëse ortaku i ri zotëron 25%+, ai deklarohet si pronar përfitues i ri. Nëse ortaku i vjetër nuk ka më kuota, ai hiqet nga regjistri.

---

Ligji Nr. 6/2022 ka rishikuar strukturën e gjobave. Tabela e mëposhtme pasqyron situatën aktuale:

Gjobat nuk janë e vetmja pasojë. Nëse gjoba nuk paguhet dhe të dhënat nuk regjistrohen, QKB ndryshon statusin e subjektit nga "aktiv" në "pezulluar" në regjistrin tregtar. Ky ndryshim ka pasoja konkrete dhe të menjëhershme:

• QKB nuk ofron asnjë shërbim tjetër regjistri (ndryshime statuti, ndryshime drejtori, vërtetime etj.), me përjashtim të ndryshimit të të dhënave të përfaqësuesit ligjor
• Statusin "pezulluar" mund ta shohin partnerët e biznesit, bankat, klientët dhe autoritetet tatimore
• Kontratat me subjekte publike dhe institucione financiare mund të bllokohen

Rikthimi në statusin "aktiv" bëhet vetëm pasi paguhet gjoba dhe regjistrohen të dhënat e pronarëve përfitues.

Kush e kontrollon respektimin e ligjit?

QKB është autoriteti kryesor administrues i regjistrit. Por inspektimin e respektimit të ligjit e bëjnë edhe organe të tjera: Drejtoria e Përgjithshme e Tatimeve (DPT), Drejtoria e Përgjithshme e Parandalimit të Pastrimit të Parave (DPPPP) dhe banka të nivelit të dytë gjatë proceseve KYC (Know Your Customer).

Bankat kanë detyrimin ligjor të verifikojnë identitetin e pronarëve përfitues për çdo klient korporativ. Nëse regjistri nuk është i azhurnuar, banka mund të pezullojë marrëdhëniet bankare ose të refuzojë hapjen e llogarisë. Kjo është pasojë praktike e menjëhershme, jashtë sistemit të gjobave të QKB-së.

Autoritetet e antipastrimit të parave mund të inspektojnë gjatë hetimeve financiare dhe mospërputhja ndërmjet regjistrit dhe realitetit të pronësisë mund të nxisë hetim penal, jo vetëm administrativ.

---

Para se të vazhdoni, kontrolloni pikat e mëposhtme:

• [ ] Subjekti juaj ka regjistrim aktiv të pronarëve përfitues pranë QKB-së
• [ ] Çdo ortak me 25%+ është deklaruar me të dhënat e sakta
• [ ] Nëse ortaku është shoqëri tjetër, individi fizik pas saj është identifikuar dhe deklaruar
• [ ] Çdo ndryshim i strukturës së pronësisë brenda 5 viteve të fundit është raportuar brenda 90 ditëve
• [ ] Dokumentet mbështetëse (statut, marrëveshje ortakërie, ekstrakte) janë të disponueshme dhe të azhurnuara
• [ ] Nënshkrimi elektronik i administratorit është aktiv dhe i vlefshëm

Nëse ndonjëra prej pikave nuk plotësohet, ky është momenti të veproni. Gjoba rritet me kalimin e kohës dhe pezullimi i statusit sjell probleme që ndikojnë në operimin e përditshëm.

---

Regjistri i Pronarëve Përfitues nuk është detyrimi që plotësohet një herë dhe harrohet. Çdo herë që ndryshon struktura e pronësisë, hyn ortak i ri, largohet ortak ekzistues ose shtohet niveli i shoqërive mëmë, duhet të rishikoni nëse regjistri pasqyron realitetin aktual të pronësisë.

Kontrollet e rregullta janë të rekomanduara: herë pas here verifikoni strukturën e pronësisë ndaj regjistrit për të evituar surprizat e gjobave.

Nëse keni nevojë për ndihmë me deklarimin e pronarëve përfitues, me azhurnimin e regjistrit pas ndryshimeve ose me verifikimin e strukturës aktuale të pronësisë sipas ligjit 112/2020, kontaktoni ekipin tonë. Ofrojmë asistencë të plotë për regjistrimet pranë QKB-së, duke mbuluar dokumentacionin, formularin elektronik dhe koordinimin me nënshkrimin dixhital.