SKK 15: Udhëzuesi i Plotë për Kontabilitetin dhe Raportimin Financiar të Mikronjësive Ekonomike

SKK 15 zbatohet nga njësitë ekonomike të klasifikuara si mikronjësi sipas Ligjit nr. 25/2018 "Për kontabilitetin dhe pasqyrat financiare". Një njësi klasifikohet si mikronjësi nëse, në dy vitet financiare radhazi, nuk kalon dy prej tre kritereve:

• Aktive totale: jo më shumë se 15,000,000 lekë
• Qarkullimi: jo më shumë se 30,000,000 lekë
• Punonjës mesatarë gjatë vitit: jo më shumë se 10 persona

Kur njësia i plotëson dy prej tre kritereve për dy vjet radhazi, ndryshon kategorinë dhe kalon te standardi i ri. Ky rregull i dy viteve parandalon lëvizje të shpeshta midis kategorive.

Dallimi thelbësor nga standardet e tjera: Njësitë ekonomike të vogla dhe të mesme zbatojnë SKK 8 për njohjen e të ardhurave. Njësitë me interes publik (bankat, siguruesit, kompanitë e listuara) zbatojnë Standardet Ndërkombëtare të Raportimit Financiar (SNRF). SKK 15 është ekskluzivisht për mikronjësitë. Ngatërrimi i këtyre kategorive është ndër gabimet më të shpeshta në praktikë.

---

Sipas SKK 15, të ardhurat nga shitja e mallrave njihen në momentin e transferimit të rreziqeve dhe përfitimeve që rrjedhin nga pronësia e mallrave të shitura tek blerësi. Ky moment mund të mos përputhet gjithmonë me datën e faturës ose datën e arkëtimit.

Për t'u njohur të ardhurat nga shitja e mallrave, duhet të plotësohen të gjitha kushtet e mëposhtme:

1. Njësia ekonomike ka transferuar tek blerësi rreziqet dhe përfitimet kryesore që rrjedhin nga pronësia e mallrave.
2. Njësia ekonomike nuk ruan as kontrollin efektiv mbi mallrat e shitura, as administrimin e tyre.
3. Shuma e të ardhurave mund të matet me besueshmëri.
4. Është e mundshme që përfitimet ekonomike të lidhura me transaksionin të rrjedhin tek njësia ekonomike.
5. Kostot e kryera ose ato që do të kryhen lidhur me transaksionin mund të maten me besueshmëri.

Shembull praktik: Një tregtar materialesh ndërtimi dërgon mallra me vlerë 800,000 lekë më datë 28 dhjetor. Blerësi i merr mallrat dhe nënshkruan pranimin në datë 3 janar. Kur njihen të ardhurat? Në datën 3 janar, kjo është momenti kur rreziqet dhe përfitimi nga pronësia kalojnë tek blerësi, jo data e faturës.

---

Për kontratat e shërbimeve, SKK 15 ndjek metodën e fazës së kryer (metoda e përqindjes së kryerjes). Të ardhurat njihen në bazë të shkallës së kryerjes së shërbimit deri në datën e pasqyrës financiare.

Shkalla e kryerjes mund të vlerësohet sipas metodave si:

• Raporti i kostove të kryera ndaj kostove totale të vlerësuara të kontratës
• Vlerësimet e ekspertëve mbi punën e kryer deri tani
• Fizikisht, si përqindje e shërbimeve të dorëzuara ndaj totalit të kontraktuar

Nëse rezultati i kontratës së shërbimeve nuk mund të vlerësohet me besueshmëri, të ardhurat njihen vetëm deri në masën e kostove të kryera që mund të rimbursohen.

Shembull praktik: Një zyrë kontabiliteti nënshkruan kontratë vjetore me një klient për 360,000 lekë (30,000 lekë/muaj). Pas 4 muajsh (30 Prill), shkalla e kryerjes është 33.3%. Të ardhurat e njohura deri më 30 Prill janë 120,000 lekë (4 x 30,000 lekë), pavarësisht nëse e gjithë shuma është arkëtuar apo jo.

---

Kontrata e ndërtimit është çdo kontratë e nënshkruar për ndërtimin e një aktivi specifik ose disa aktiveve të kombinuara, të lidhura ngushtë midis tyre për nga dizajni, teknologjia, funksioni, qëllimi apo përdorimi final.

Edhe për kontratat e ndërtimit, SKK 15 zbaton parimin e shkallës së përfundimit. Të ardhurat njihen sipas progresit të punëve, jo pas dorëzimit final. Kjo pasqyron korrektësisht fitimet ekonomike gjatë periudhës kur janë gjeneruar.

Metoda e shkallës së përfundimit kërkon:

• Vlerësim të besueshëm të rezultatit të kontratës
• Gjurmim të kostove të kryera kundrejt kostove totale të parashikuara
• Rishikim periodik të vlerësimeve kur informacioni i ri ndryshon pamjen

Shembull praktik: Një kompani mikro ndërtimi ka kontratë 12-mujore për 12,000,000 lekë. Pas 6 muajve, 50% e punës është kryer sipas matjeve fizike. Të ardhurat e njohura pas 6 muajve janë 6,000,000 lekë, edhe nëse klienti ka paguar vetëm 4,000,000 lekë si avans.

---

SKK 15 trajton veçmas tre kategori të ardhurave financiare dhe nga të drejtat intelektuale:

Interesi: Njihet mbi bazën e metodës lineare ose metodës së normës efektive të interesit të brendshëm. Metoda efektive e interesit është e preferuara kur transaksioni ka komponent financimi të rëndësishëm.

Royalties (të drejta intelektuale): Njihen mbi bazën e të drejtave dhe detyrimeve të vendosura sipas kushteve të kontratës. Njohja ndjek kushtet e licencës, jo momentin e arkëtimit.

Dividendët: Njihen kur aksionari ka të drejtën ligjore për t'i marrë. Kjo ndodh zakonisht kur asambleja e aksionarëve miraton shpërndarjen e fitimit, jo kur paguhen fizikisht.

Rregullat e mësipërme zbatohen me kusht që të jetë e mundshme rrjedhja e përfitimeve ekonomike tek njësia dhe shuma të mund të matet me besueshmëri. Këto janë dy kushtet bazë të njohjes që SKK 15 kërkon për çdo kategori.

---

Njësia ekonomike mat të ardhurat me vlerën e drejtë të shumës së marrë ose të marrëshme. Në shumicën e transaksioneve, kjo është çmimi i rënë dakord mes palëve.

Disa raste të veçanta:

Zbritjet tregtare dhe rabato: Zvogëlojnë drejtpërdrejt vlerën e ardhurave të njohura. Nëse blerësi paguan brenda 10 ditësh dhe merr 2% zbritje, vlera e ardhurave pasqyron çmimin neto.

Shtyerja e pagesës: Kur pagesa kryhet pas një periudhe të gjatë dhe transaksioni ka komponent financimi të rëndësishëm, vlera e drejtë është vlera aktuale e pagesave të ardhshme. Diferenca midis shumës nominale dhe vlerës aktuale njihet si të ardhura nga interesi.

TVSH dhe taksat indirekte: Përjashtohen nga të ardhurat. Njësia ekonomike pasqyron vetëm flukset bruto të veta, jo ato të mbledhura në emër të shtetit.

---

Mikronjësia ekonomike që aplikon SKK 15 duhet të përgatisë tre pasqyra financiare:

1. Pasqyra e pozicionit financiar (e shkurtuar)
2. Pasqyra e të ardhurave dhe shpenzimeve (e shkurtuar)
3. Shënime shpjeguese (format i shkurtuar)

Opsionale, por të rekomanduara për transparencë: pasqyra e flukseve monetare dhe pasqyra e lëvizjeve të kapitalit.

Shënimet shpjeguese duhet të përmbajnë:

• Përshkrim të operacioneve dhe aktivitetit kryesor të mikronjësisë
• Referencë ndaj kuadrit kontabël të përdorur (SKK 15)
• Shpjegime mbi politikat kontabël të zgjedhura
• Shpjegime mbi aktivet dhe detyrimet kontingjente
• Çdo informacion tjetër thelbësor për kuptimin e pasqyrave
• Informacione sqaruese mbi zërat kompleksë ose jostandard

Parimi i materialitetit lejon mikronjësinë të reduktojë ose bashkojë zërat e pasqyrave, me kusht që mos humbasë besnikëria e informacionit financiar.

---

SNRF 15 "Të Ardhurat nga Kontratat me Klientët" u zbatua nga Shqipëria me Dekret nr. 120 të Ministrit të Financave, me efekt nga 1 janari 2018, për njësitë me interes publik.

Dallimi themelor konceptual: SNRF 15 bazohet mbi transferimin e kontrollit, kur klienti fiton aftësinë të drejtojë përdorimin e mallrave apo shërbimeve. SKK 15 bazohet mbi transferimin e rreziqeve dhe përfitimeve, koncept i ngjashëm me SNK 18 (standardi paraardhës i SNRF 15). Në shumicën e transaksioneve rutinë, të dyja qasjet çojnë në të njëjtin rezultat. Dallimet lindin kryesisht në kontratat komplekse me detyrime të shumta kryerjeje.

Nëse mikronjësia dëshiron të aplikojë SNRF, ligji 25/2018 e lejon këtë, por zbatimi duhet të jetë i qëndrueshëm dhe i plotë.

---

1. Njohja e të ardhurave me datën e faturës, jo me momentin e transferimit.

Fatura është dokument tatimor. Momenti i njohjes kontabël është i ndarë prej saj dhe kërkon vlerësim nëse rreziqet dhe përfitimet kanë kaluar tek blerësi.

2. Ngatërrimi i SKK 15 me SKK 8.

Disa kontabilistë zbatojnë SKK 8 edhe mbi mikronjësi. SKK 8 është për njësi ekonomike të vogla dhe të mesme, jo mikronjësi. Standardi i gabuar sjell raportim jo të përputhur.

3. Moszbatimi i metodës së fazës së kryer për shërbime afatgjata.

Shërbimi 6-mujor ose vjetor nuk njihet i tëri kur nënshkruhet kontrata. Të ardhurat ndahen sipas shkallës së kryerjes.

4. Mosshpalosja e politikave kontabël.

Shënimet shpjeguese jo vetëm janë detyrim ligjor, janë informacion vendimtar për çdo palë të interesuar, duke përfshirë bankën dhe administratën tatimore.

5. Mospasqyrimi i saktë i avanseve të marra.

Avansi i marrë para dorëzimit të mallrave apo kryerjes së shërbimit nuk është të ardhurë, është detyrim (të ardhura të shtyra). Të ardhurat njihen vetëm kur kushtet e njohjes janë plotësuar.

---