Degë e Shoqërisë së Huaj apo SHPK e Re në Shqipëri? Krahasimi i Plotë

Një shoqëri e huaj që dëshiron të veprojë në Shqipëri ka tri rrugë kryesore: hap një degë, hap një zyrë përfaqësimi, ose themelon një SHPK të re shqiptare. Zgjedhja e gabuar kushton më shumë se sa duket në letër, sepse ndikon drejtpërdrejt përgjegjësinë tuaj ligjore dhe faturën tatimore.

Dega nuk është një kompani e re. Sipas Ligjit 9901/2008 "Për Tregtarët dhe Shoqëritë Tregtare", neni 9 pika 2, degët "kanë të njëjtin personalitet juridik me shoqërinë" mëmë. Në praktikë kjo do të thotë se dega është vetë shoqëria e huaj, duke vepruar në Shqipëri nën emrin e saj. Nuk krijohet një subjekt i ri ligjor shqiptar.

Kjo e dallon degën qartazi nga një SHPK e re, e cila fiton personalitet juridik të vetin që nga momenti i regjistrimit në regjistrin tregtar (neni 42 pika 1, Ligji 9723/2007 "Për Qendrën Kombëtare të Regjistrimit"). Diferenca ndikon kush përgjigjet ligjërisht kur diçka shkon keq.

Tabela më poshtë përmbledh dallimet praktike mes tri formave, bazuar te Ligji 9901/2008 dhe Ligji 9723/2007.

Rreshti më i rëndësishëm për vendimin tuaj është ai i përgjegjësisë. Një degë nuk ju mbron kurrë nga detyrimet e veprimtarisë në Shqipëri, sepse ligjërisht është vetë shoqëria juaj e huaj.

Kur klienti, furnitori ose Drejtoria e Përgjithshme e Tatimeve ngre pretendim ndaj degës suaj në Shqipëri, pretendimi është ligjërisht ndaj shoqërisë mëmë të huaj, jo ndaj një subjekti të veçantë shqiptar. Neni 9 pika 2 e Ligjit 9901/2008 e thotë shprehimisht: dega ka "të njëjtin personalitet juridik me shoqërinë". Nuk ka mburojë ligjore ndërmjet aseteve të shoqërisë mëmë dhe detyrimeve që krijon dega në Shqipëri.

Kjo është arsyeja pse shumica e shoqërive të huaja me rrezik biznesi real (kontrata të mëdha, punësim lokal, borxh ndaj furnitorëve shqiptarë) preferojnë të themelojnë një SHPK të re në vend të një dege. SHPK-ja fiton personalitet juridik të vetin që nga regjistrimi (neni 42/1, Ligji 9723/2007), dhe përgjegjësia e ortakëve kufizohet te kapitali i kontribuar, jo te pasuritë e kompanisë mëmë jashtë vendit.

Regjistrimi i degës në QKB, sipas nenit 42 pika 2 të Ligjit 9723/2007, ka efekt vetëm deklarativ. Njofton publikun se dega ekziston, por nuk krijon personalitet të ri. Regjistrimi i SHPK-së, në krahasim, është konstitutiv.

Regjistrimi fillestar i një dege ose zyre përfaqësimi bëhet pranë Qendrës Kombëtare të Biznesit dhe kërkon një paketë dokumentesh specifike, të përcaktuar në nenin 28 pika 5 të Ligjit 9723/2007:

• Akti i themelimit dhe statuti i shoqërisë së huaj (ose dokumenti ekuivalent sipas legjislacionit të huaj), me tekstin e plotë dhe ndryshimet e mëpasshme.
• Dokumentacion që vërteton regjistrimin e shoqërisë së huaj në juridiksionin e saj të origjinës.
• Certifikatë gjendjeje aktuale e shoqërisë së huaj, e lëshuar jo më shumë se 90 ditë para datës së aplikimit, me të dhënat e regjistrimit dhe të përfaqësimit, përfshirë nëse është në proces likuidimi apo falimentimi.
• Bilanci i shoqërisë së huaj për vitin e fundit financiar, mbajtur sipas standardeve të vendit të origjinës, nëse shoqëria ka pasur veprimtari për më shumë se një vit.
• Vendimi i organit kompetent të shoqërisë së huaj për hapjen e degës ose zyrës së përfaqësimit.

Aplikimi bëhet nga përfaqësuesi ligjor i degës, përfaqësuesi ligjor i shoqërisë së huaj, ose çdo person i autorizuar prej tyre (neni 26/4, Ligji 9723/2007). Të dhënat e detyrueshme që regjistrohen (neni 37) përfshijnë emrin dhe formën e shoqërisë së huaj, numrin dhe vendin e regjistrimit të saj, kapitalin e shoqërisë mëmë, selinë e degës në Shqipëri, dhe personat përgjegjës për administrimin e saj. Dokumentet e huaja duhet të përkthehen në shqip dhe të legalizohen sipas marrëveshjeve ndërkombëtare në fuqi (neni 27, Ligji 9723/2007).

Zyra e përfaqësimit është forma më e kufizuar e pranisë në Shqipëri. Sipas nenit 9 pika 3 të Ligjit 9901/2008, zyrat e përfaqësimit "nuk kanë si qëllim krijimin e të ardhurave, por nxitjen e veprimtarisë së shoqërisë". Mund të lidhin marrëveshje në emër të shoqërisë mëmë, por jo të shesin, faturojnë ose gjenerojnë xhiro nga Shqipëria.

Kjo formë funksionon për një shoqëri të huaj që dëshiron vetëm një zyrë kontakti, kërkim tregu ose koordinim logjistik në Tiranë, pa ende një aktivitet tregtar direkt këtu. Sapo shoqëria fillon të lëshojë fatura shqiptare, të nënshkruajë kontrata shitjeje me klientë vendas ose të punësojë staf që gjeneron të ardhura, zyra e përfaqësimit nuk mjafton më ligjërisht. Duhet konvertuar në degë ose në SHPK.

Dokumentacioni i regjistrimit për zyrën e përfaqësimit është pothuajse identik me atë të degës (neni 28/5 dhe neni 37, Ligji 9723/2007), dhe regjistrimi ka po ashtu efekt vetëm deklarativ.

Shumë shoqëri të huaja e neglizhojnë këtë pikë. Ligji 29/2023 "Për Tatimin mbi të Ardhurat", neni 5 pika 1, përkufizon "selinë e përhershme" (Permanent Establishment, PE) si "një vend të caktuar biznesi, ku zhvillohet tërësisht ose pjesërisht veprimtaria e biznesit të një personi jorezident". Pika 2 shkronja "b" e po këtij neni rendit shprehimisht "një degë" si shembull selie të përhershme.

Nga momenti kur regjistroni një degë në Shqipëri, shoqëria juaj e huaj konsiderohet automatikisht se ka seli të përhershme këtu, pavarësisht nëse e keni synuar apo jo. Kjo e nënshtron fitimin e atribuuar degës tatimit mbi të ardhurat e korporatës, me normën standarde 15% (neni 41, Ligji 29/2023), të njëjtën normë që paguan çdo SHPK shqiptare. Neni 27 pika 1 shkronja "d" e po ligjit e konfirmon: entitetet jorezidente me veprimtari në Shqipëri i nënshtrohen po këtij tatimi.

Zyra e përfaqësimit, në kontrast, zakonisht nuk krijon seli të përhershme, sepse neni 5 pika 3 e përjashton shprehimisht "mbajtjen e një vendi fiks biznesi vetëm për qëllimin... e mbledhjes së informacionit" ose veprimtari me karakter "përgatitor ose ndihmës". Kjo është arsye shtesë pse zyra e përfaqësimit dhe dega nuk janë forma të këmbyeshme: njëra zakonisht shmang PE-në, tjetra e krijon atë me siguri.

Ka edhe një nuancë për transaksionet mes degës dhe shoqërisë mëmë. Sipas nenit 32 të Ligjit 29/2023, transaksionet mes një jorezidenti dhe selisë së tij të përhershme në Shqipëri konsiderohen "transaksion i kontrolluar" dhe i nënshtrohen parimit të tregut (transferimi i çmimeve), njësoj si transaksionet mes shoqërive të lidhura.

Zgjidhja varet nga rreziku dhe qëllimi afatgjatë, jo vetëm nga kostoja fillestare e regjistrimit.

Zgjidhni degën kur doni prani të drejtpërdrejtë shqiptare pa krijuar një subjekt të veçantë ligjor, jeni komfort që shoqëria mëmë të mbajë përgjegjësinë e plotë, dhe struktura e grupit tuaj nuk ka nevojë për një entitet të pavarur me pronarë përfitues, kapital apo bord të vetin shqiptar. Degët përdoren shpesh nga banka, kompani ndërtimi për projekte të përcaktuara, ose grupe që duan kontroll të plotë operacional pa e ndarë strukturën.

Zgjidhni SHPK të re kur prisni rrezik real biznesi (kontrata të mëdha, borxh furnitorësh, punësim vendas), doni mbrojtje pasurie mes operacionit shqiptar dhe pronarëve, ose keni nevojë për imazh profesional vendas para klientëve dhe bankave shqiptare, që shpesh preferojnë të kontraktojnë me një person juridik të regjistruar në Shqipëri sesa me degën e një shoqërie të huaj. Për shumicën e shoqërive që planifikojnë veprimtari afatgjatë dhe të vazhdueshme në Shqipëri, SHPK e re është zgjedhja më e sigurt.

Struktura e grupit tuaj, marrëveshja (ose mungesa e saj) për shmangien e taksimit të dyfishtë mes vendit tuaj të origjinës dhe Shqipërisë, dhe natyra e veprimtarisë ndikojnë vendimin final mes degës, zyrës së përfaqësimit dhe SHPK-së së re. Një gabim këtu zakonisht nuk zbulohet menjëherë. Vjen si faturë tatimore ose ekspozim ligjor vite më vonë.

Nëse jeni duke vlerësuar hapjen e një dege apo themelimin e një SHPK-je të re për shoqërinë tuaj të huaj, na kontaktoni për një konsultë me Valbona Xhanaj. Vlerësojmë strukturën optimale për rastin tuaj specifik, dokumentet e nevojshme dhe implikimet tatimore reale, para se të merrni vendimin.