Referencat e Reja 2024: Çdo Ndryshim Tatimor që Duhet të Dini

Çdo ndryshim tatimor i vitit 2024 rrjedh nga një burim i vetëm: Ligji nr. 29/2023, datë 30 mars 2023, "Mbi Tatimin mbi të Ardhurat".

Ky ligj hyri në fuqi me 1 janar 2024 dhe zëvendëson sistemin e mëparshëm tatimor të ndërtuar mbi korniza ligjore të vjetra. Dy aktet nënligjore kryesore që e sjellin ligjin në praktikë janë:

• VKM nr. 753, datë 20 dhjetor 2023 - specifikon klasifikimin e aktiviteteve ekonomike (kodet NVE) dhe skemën e thjeshtuar për profesionet e lira
• Udhëzimi DPT nr. 26, datë 8 shtator 2023 - udhëzimi teknik i Drejtorisë së Përgjithshme të Tatimeve për zbatimin e ligjit

Pse u bë kjo reformë? Qeveria kishte dy objektiva të deklaruara: krijimi i një sistemi vetëdeklarimi ku çdo individ paguan pjesën e drejtë të tatimit, dhe balancimi i barrës tatimore midis tatimeve indirekte dhe direkte. Reforma synonte të zgjeronte bazën tatimore duke përfshirë kategori që historikisht paguanin pak ose aspak.

Rezultati praktik: bizneset dhe profesionistët e lirë që operonin nën regjime tatimore preferenciale gjetën veten para detyrimeve të reja efektive menjëherë nga 1 janari 2024.

---

Norma korporative

Për shoqëritë tregtare (SHPK, SHA dhe forma të tjera juridike), norma e tatimit mbi fitimin mbeti 15% mbi fitimin e tatueshëm - normë e vetme (flat) pa dallim të shumës. Tatimi mbi dividentin mbetet 8% mbi fitimin neto të shpërndarë; shpenzimet nuk zbriten nga baza e tatimit të dividendit.

Mbipagesa e tatimit rimbursohet brenda 60 ditëve nga aplikimi, ose kreditohet automatikisht ndaj vitit pasardhës nëse nuk kërkohet rimbursimi.

Këstet e tatim fitimit 2024

Sistemi i ri kaloi nga këste tradicionale në 9 këste mujore, nga prilli deri në dhjetor. Ky ishte njëri nga aspektet më konfuze të tranzicionit 2024.

Baza e llogaritjes për tatimpaguesit e regjistruar para 31 dhjetorit 2023:

Merret tatimi i vetëdeklaruar në Formularin 23-A të vitit 2023, afati i dorëzimit 31 mars 2024. Ky tatim ndahet në 9 pjesë të barabarta dhe paguhet sipas tri afateve tremujore:

Për personat fizikë normat progresive zbatohen edhe në llogaritjen e kësteve:

• 15% mbi fitim deri në 14,000,000 ALL
• 23% mbi fitim mbi 14,000,000 ALL

Për çdo entitet tjetër ligjor: normë e vetme 15%, pavarësisht nivelit të fitimit.

Tatimpaguesit e regjistruar gjatë 2024: paraqesin pranë DPT-së një parashikim fitimi të nënshkruar me betim. Këstet llogariten mbi këtë parashikim dhe ndahen për muajt nga data e regjistrimit deri në dhjetor.

Rregullimi i poshtëm i kësteve: nëse shitjet bien mbi 20% ose blerjet mbi 30% krahasuar me mesataren 12-mujore, tatimpaguesi mund të kërkojë ulje të kësteve. Kjo nuk bëhet automatikisht - kërkon aplikim pranë DPT.

Rregullimi i lartë: nëse xhiroja mesatare mujore janar-shtator tejkalon mesataren e vitit paraardhës me mbi 10%, DPT mund të rrisë këstit e katërt (tremujori i fundit). Rritja nuk mund të tejkalojë 75% të diferencës së llogaritur.

---

Ky seksion prek drejtpërdrejt avokatët, ekonomistët, arkitektët, mjekët privatë, konsulentët IT dhe çdo profesionist tjetër që ofron shërbime si person fizik i pavarur.

Çfarë ndryshoi konkretisht

Para vitit 2024, shumica e profesionistëve të lirë individë trajtoheshin si biznese të vogla me normë zero tatimi mbi fitimin. Nga 1 janari 2024, ky regjim u abrogua plotësisht.

Tani, çdo person fizik i klasifikuar si "profesion i lirë" sipas kodeve NVE (Nomenklatura e Veprimtarisë Ekonomike) i nënshtrohet tatimit mbi fitimin sipas normave progresive:

• 15% mbi fitim deri në 14,000,000 ALL vjetore
• 23% mbi fitim mbi 14,000,000 ALL vjetore

Kush klasifikohet si profesion i lirë

Klasifikimi bëhet sipas kodit NVE. Përfshihen aktivitetet e shërbimeve profesionale:

• Shërbime IT dhe programim
• Shërbime juridike (avokat)
• Shërbime ekonomike dhe financiare (ekonomist, kontabilist i pavarur)
• Arkitekturë dhe inxhinieri
• Shërbime mjekësore dhe stomatologjike private
• Agjensi imobiliare
• Konsultencë dhe shërbime teknike

Aktivitetet e tregtisë, prodhimit, ndërtimit, transportit dhe akomodimit nuk përfshihen në kategorinë e profesioneve të lira.

Skema e thjeshtuar: opsioni 70%

Për profesionistë me xhiro nën 10,000,000 ALL vjetore, ligji ofron lehtësi administrative. Dy opsione:

Opsioni 1 - Supozim 70% fitim: nuk keni nevojë të dokumentoni shpenzime. Automatikisht supozohet se 30% e xhiros janë shpenzime dhe 70% është fitim. Tatimi llogaritet mbi 70% të xhiros.

Opsioni 2 - Dokumentim i shpenzimeve reale: mbani të gjitha faturat e shpenzimeve dhe dokumentoni kostot reale. Kjo mund të jetë e favorshme nëse shpenzimet tuaja reale tejkalojnë 30% të xhiros.

Opsioni i zgjedhur duhet të zbatohet pandryshuar për tre vite tatimore radhazi. Kalimi i paautorizuar nga njëri opsion te tjetri rrezikon penalitete administrative.

Rregulli i klientit varës

Nëse 80% ose më shumë e xhiros suaj bruto vjen nga një klient i vetëm, ose nëse 90% ose më shumë vjen nga më pak se tre klientë, aktiviteti juaj si profesionist i lirë klasifikohet si marrëdhënie punësimi.

Implikimi: normat e tatimit të punësimit zbatohen, jo normat e tatimit të fitimit. Klienti (punëdhënësi de facto) mund të bëhet subjekt i detyrimeve të kontributeve shoqërore. Nëse keni dyshim mbi statusin tuaj, merrni këshillë nga kontabilist para se të paraqisni deklaratën.

Detyrimi i azhurnimit të kodit NVE

DPT u kërkon të gjithë tatimpaguesve të verifikojnë kodin e tyre ekonomik (NVE) dhe ta azhurnojnë nëse nuk reflekton saktë aktivitetin real. Kodi i pasaktë mund të sjellë "verifikim të thellë nga strukturat e specializuara" - kontroll fiskal. Azhurnimi bëhet online nëpërmjet shërbimeve e-Albania: "Aplikim për ndryshim personi fizik" për individët, dhe "Aplikim për ndryshim të të dhënave të regjistrimit" për SHPK-të.

---

Pragu i pa-tatueshëm u rrit

Ndryshimi pozitiv i dukshëm i 2024: pragu minimal mujor i pa-tatueshëm u rrit nga 40,000 ALL në 50,000 ALL në muaj. Punonjësit me pagë bruto deri 50,000 ALL nuk paguajnë tatim mbi të ardhurat personale.

Shembull konkret: punonjësi me pagë 70,000 ALL/muaj paguante tatim mbi 30,000 ALL (70,000 - 40,000) sipas sistemit të vjetër. Nga janari 2024, ai paguan tatim mbi 20,000 ALL (70,000 - 50,000). Diferenca: 10,000 ALL bazë tatimore më pak çdo muaj.

Normat progresive

Sistemi progresiv mban dy nivele kryesore:

• 13% mbi të ardhurat brenda brezit të parë
• 23% mbi të ardhurat mbi pragun e lartë

Lidhur me normën 23%: zbatimi i saj mbi të ardhurat vjetore të punësimit mbi 2,040,000 ALL u shty me akt normativ deri më 1 janar 2025. Gjatë vitit 2024, formularet e vjetër mbetën aktive edhe pasi ligji i ri hyri në fuqi - tranzicion administrativ që krijoi konfuzion te shumë punëdhënës.

Implikime për llogaritjen e pagave

Çdo kontabilist që menaxhon lista pagash duhej të rishikonte pragun nga 40,000 ALL në 50,000 ALL me efekt janar 2024. Llogaritjet e bazuara mbi pragun e vjetër pas kësaj date kanë prodhuar pagesa tatimore jo korrekte, me rrezik korigjimi dhe penaliteti gjatë kontrollit fiskal.

---

Zgjerimi i bazës tatimore

Ndryshimi kryesor i TVSH-së: nga 1 janari 2024, personat fizikë me xhiro nga 0 deri në 2,000,000 ALL hynë në skemën e TVSH-së. Para kësaj, ky grup ishte komplet jashtë sistemit. Zgjerimi synoi të eliminonte asimetrinë tatimore mes bizneseve të vogla pa detyrim TVSH dhe konkurrentëve të tyre.

Pragjet e regjistrimit TVSH

Profesionistët e lirë kanë detyrim regjistrimi TVSH pavarësisht xhiros. Nëse keni hapur aktivitet si ekonomist i lirë ose konsulent, regjistrimi TVSH nuk është opsional. Pas regjistrimit, deklarata TVSH paraqitet mujore ose tremujore sipas vendimit të DPT-së, me afat deri ditën e 14-të të muajit pasardhës.

Ligji 92/2014 nuk u ndryshua

Gjatë vitit 2024, Ligji nr. 92/2014 "Mbi Tatimin mbi Vlerën e Shtuar" nuk pati asnjë shtesë ose ndryshim të drejtpërdrejtë. Ndryshimet TVSH janë rezultat i zbatimit të ligjit 29/2023 tatimor mbi të ardhurat, jo i amendamenteve direkte të ligjit TVSH.

---

15% mbi pasuritë e dhuruara dhe trashëguara

Ligji i ri solli risi: pasuritë e transferuara si dhuratë ose si trashëgimi i nënshtrohen tatimit 15% mbi vlerën e pronës në momentin e transferimit.

Shembull konkret: transferim apartamenti me vlerë 10,000,000 ALL midis kushërinjve = tatim 1,500,000 ALL. I njëjti transferim midis prindërit dhe fëmijës = 0 ALL tatim (linja e parë).

Kush përjashtohet

Nga ky tatim përjashtohen:

• Trashëgimtarët e linjës së parë sipas Kodit Civil - fëmijët, prindërit, bashkëshortët
• Trashëgimtarët e linjës së dytë sipas Kodit Civil - vëllezërit, motrat, gjyshërit

Çdo transferim tjetër pasurie - midis kushërinjve, të njohurve, ose donacioneve ndaj organizatave - i nënshtrohet normës 15%.

Planifikimi i transferimit të pasurive familjare kërkon konsultim tatimor paraprak. Struktura e transferimit dhe lidhja familjare ndikojnë ndjeshëm barrën tatimore.

---

Hapat e mëposhtëm janë relevantë si bazë për vitin tatimor aktual dhe si kontroll retrospektiv i vitit 2024:

1. Kontrolloni kodin NVE

Hyni në llogarinë tuaj e-Albania dhe verifikoni kodin ekonomik. Nëse aktiviteti juaj klasifikohet si profesion i lirë, kodi duhet të reflektojë atë saktë.

2. Zgjidhni skemën e shpenzimeve

Nëse jeni profesionist i lirë me xhiro nën 10 milionë ALL, krahasoni shpenzimet tuaja reale me 30% të xhiros. Nëse shpenzimet janë mbi 30%, dokumentimi real ju favorizon.

3. Verifikoni regjistrimin TVSH

Nëse jeni profesionist i lirë dhe nuk jeni regjistruar në TVSH, konsultohuni menjëherë. Regjistrim i vonuar plus TVSH e pa-deklaruar nënkupton penalitete retroaktive.

4. Rishikoni kontratat me klientët

Nëse mbi 80% e xhiros suaj vjen nga një klient, strukturoni kontratën ose diversifikoni bazën e klientëve para se administrata tatimore të aktivizojë rregullin e klientit varës.

5. Llogaritni këstet sipas deklaratës paraardhëse

Këstet e vitit aktual bazohen mbi tatim fitimin e deklaruar vitin e kaluar. Kontrolloni llogaritjen, veçanërisht nëse xhiroja juaj ka ndryshuar ndjeshëm.

6. Arkivoni dokumentacionin

Faturat, kontratat dhe dokumentet tatimore mbahen minimalisht 5 vjet. Çdo kontroll fiskal fillon me kërkesën e dokumentacionit të periudhës së kontrolluar.

Keni nevojë për ndihmë me zbatimin e këtyre ndryshimeve? Kontaktoni ekipin e Shërbime Kontabiliteti - e trajtojmë bashkë.

---