Si të Kaloni nga OJF në SHPK në Shqipëri: Tre Rrugë Ligjore që Funksionojnë

Shumica e themeluesve presin që QKB-ja thjesht të ndryshojë formën ligjore nga OJF në SHPK, si kur ndryshon emrin ose selinë e shoqërisë. Duket si një veprim administrativ i thjeshtë. Në realitet, ligji nuk e parashikon fare këtë mundësi, dhe arsyeja është strukturore.

Ligji 9901/2008 "Për tregtarët dhe shoqëritë tregtare", Nenet 228-229, rregullon transformimin e formës ligjore. Por këto nene mbulojnë vetëm transformimet midis shoqërive tregtare: SHPK në SHA, SHA në SHPK, ose në shoqëri kolektive. Janë transformime brenda universit tregtar, ku të gjitha palët ndajnë të njëjtin regjim ligjor.

OJF-ja nuk bën pjesë në këtë univers. Ajo rregullohet nga një ligj krejtësisht i ndryshëm: Ligji 8788/2001 "Për organizatat jofitimprurëse". Dy ligje të ndara, dy regjime të ndara, dy qëllime themelore të ndara. QKB-ja i regjistron të dyja, por regjimet ligjore nuk mbivendosen. Themeluesit e shohin fjalën "transformim" në Ligjin 9901 dhe supozojnë se zbatohet për çdo entitet ligjor. Nuk zbatohet.

QKB-ja nuk ka asnjë formular, asnjë procedurë, asnjë fushë në sistemin e saj elektronik për të regjistruar një kalim nga OJF në SHPK. Nëse shkoni në sportel dhe e kërkoni, përgjigja do të jetë: "Nuk ekziston." Kjo nuk është boshllëk ligjor që pritet të mbushet. Është zgjedhje e qëllimshme e ligjvënësit, sepse OJF-ja dhe SHPK-ja kanë natyrë juridike thelbësisht të ndryshme.

Pasi mësojnë se transformimi nuk ekziston, shumë themelues pyesin: "Po sikur ta bashkoj OJF-në me një SHPK që ekziston tashmë? A mund ta përthithë SHPK-ja OJF-në?"

Edhe kjo rrugë është e mbyllur. Ligji 9901/2008, Nenet 216-225, rregullon bashkimet (merger) dhe përthithjet (absorption). Por edhe këtu, ligji flet vetëm për shoqëri tregtare. Një OJF nuk mund të jetë palë në një bashkim tregtar, pavarësisht se ajo mund të ketë gjeneruar të ardhura tregtare për vite me radhë. Veprimtaria tregtare nuk e ndryshon klasifikimin ligjor të entitetit: OJF-ja mbetet OJF edhe nëse 90% e të ardhurave vijnë nga kontratat tregtare.

Nëse përpiqeni të depozitoni një akt bashkimi OJF-SHPK në QKB, dosja do të refuzohet. QKB-ja nuk ka kompetencë mbi OJF-të në kontekstin e bashkimeve tregtare, dhe gjykata nuk do ta miratojë. Nuk mund të transferoni regjistrimin, kontratat, pronësinë intelektuale ose punëmarrësit e OJF-së te një SHPK përmes kësaj procedure. Edhe nëse gjeni noter që pranon ta hartojë aktin, QKB-ja do ta refuzojë regjistrimin.

Dy dyert janë mbyllur: transformimi dhe bashkimi. Po atëherë, çfarë bëni me pasuritë e OJF-së? A mund ta mbyllni OJF-në dhe t'i merrni pasuritë vetë? Këtu gjërat bëhen interesante.

Shumica e themeluesve supozojnë se kur mbyllin OJF-në, pasuritë e mbetura u kthehen atyre, njësoj si aksionerët e një SHPK-je kur ajo likuidohet. Ky supozim është i gabuar.

Neni 47 i Ligjit 8788/2001 e thotë qartë: pasuritë e OJF-së NUK mund t'u shpërndahen themeluesve ose anëtarëve. Kjo është ndalim absolut, pa përjashtim. Ligji citon:

> "Në asnjë rast nuk lejohet shpërndarja ose disponimi në favor të anëtarëve ose personave të tjerë që janë subjekt i aktit të themelimit."

Nëse OJF-ja ka përfituar përjashtim tatimor ose ka marrë grante shtetërore, pasuritë e mbetura pas likuidimit duhet t'i kalojnë një OJF-je tjetër me qëllime të ngjashme. Gjykata e vendos këtë gjatë procesit të mbylljes. Nëse statuti përcakton një përfitues specifik, pasuritë shkojnë atje. Nëse statuti hesht, gjykata vendos sipas kritereve të Nenit 47. Në çdo rast, themeluesit nuk marrin asgjë. Çdo përpjekje për të shpërndarë pasuri te themeluesit gjatë likuidimit mund të kundërshtohet nga likuidatori, Administrata Tatimore ose gjykata.

Por ka një dallim thelbësor që hap një derë: shpërndarja e pasurive (e ndaluar) nuk është e njëjtë me shitjen e tyre në vlerë tregu (e lejuar). OJF-ja mund të shesë pajisje, mjete, pronë intelektuale ose aktive të tjera me çmim tregu, përderisa transaksioni bëhet me kushte tregu (arm's length) dhe dokumentohet plotësisht. Blerësi mund të jetë edhe një SHPK e themeluar nga të njëjtët persona.

Kjo shitje nuk përbën shpërndarje në kuptimin e Nenit 47, sepse OJF-ja merr vlerë të plotë tregu në këmbim. Paratë qëndrojnë brenda OJF-së deri sa të zbatohen rregullat e likuidimit. Ky dallim është çelësi i Alternativës 2 që shpjegojmë më poshtë.

Ligji nuk lejon transformim të drejtpërdrejtë, por lejon zgjidhje praktike. Këtu janë tre alternativat, nga më e thjeshta te më e ndërlikuara.

Alternativa 1 (e rekomanduar): Themeloni SHPK të re personalisht

Themeluesit e OJF-së regjistrojnë një SHPK të re në emrin e tyre personal. Të gjitha kontratat e reja tregtare, faturat dhe klientët kalohen te SHPK-ja që nga dita e parë. OJF-ja mbyllet veçmas, sipas procedurës ligjore, në paralel.

Kjo është rruga më e pastër ligjërisht dhe tatimisht. Nuk ka komplikime me transferim pasurish, nuk ka rrezik tatimor, nuk ka nevojë për vlerësim të pavarur. Marrëdhëniet me klientët, rrjeti profesional dhe ekspertiza janë pasuri personale të themeluesve, jo pronë e OJF-së. Askush nuk mund t'ju ndalojë të hapni biznes të ri në emrin tuaj. SHPK-ja mund të jetë operative brenda 1-2 javësh, ndërsa OJF-ja mbyllet gradualisht në paralel.

Më e përshtatshme për: OJF ku vlera kryesore janë marrëdhëniet me klientët dhe njohuria profesionale, jo aktive fizike.

Alternativa 2: OJF-ja shet aktive te SHPK-ja e re me çmim tregu

Nëse OJF-ja ka pasuri fizike me vlerë (pajisje, automjete, pronë, softuer), ajo mund t'i shesë këto te SHPK-ja e re me çmim të drejtë tregu. Ky nuk është transferim pasurish. Është shitje e rregullt tregtare.

Kërkohet vlerësim i pavarur nga ekspert i licencuar për të dokumentuar vlerën e tregut. Çmimi duhet të jetë çmimi real i tregut, jo çmim simbolik ose i negociuar mes palëve të lidhura. 15% tatim mbi fitimin kapital zbatohet mbi diferencën midis çmimit të shitjes dhe vlerës kontabël të aktivit. Paratë nga shitja qëndrojnë brenda OJF-së deri në likuidim dhe ndjekin rregullat e Nenit 47. Çdo shitje nën vlerën e tregut rrezikon rivlerësim nga Administrata Tatimore.

Më e përshtatshme për: OJF me aktive fizike ose pronë intelektuale të konsiderueshme.

Alternativa 3: OJF-ja bëhet ortake në SHPK-në e re

Ligji 9901/2008 lejon që një person juridik, përfshirë një OJF, të jetë ortak në SHPK. OJF-ja investon kapital, SHPK-ja operon tregtarisht, paguan dividendë. Por kujdes: dividendët që merr OJF-ja përsëri nuk mund t'u shpërndahen themeluesve (Neni 47). Kjo alternativë ka kuptim vetëm nëse doni ta mbani OJF-në aktive dhe fitimi i SHPK-së do të përdoret për qëllimet jofitimprurëse të OJF-së.

Më e përshtatshme për: themelues që duan ta mbajnë OJF-në aktive për punë me grante ndërsa SHPK-ja operon tregtarisht.

Për shumicën e lexuesve, Alternativa 1 është përgjigja. Regjistroni SHPK-në e re sa më shpejt, kaloni aktivitetin tregtar atje, dhe mbyllni OJF-në me kohë.

Kalimi nga OJF në SHPK ka pasoja tatimore që duhet t'i keni të qarta përpara se të filloni. Gabimi më i shpeshtë: themeluesit fillojnë procesin pa llogaritur kostot tatimore të secilës fazë.

Gjatë mbylljes së OJF-së: çdo të ardhur tregtare që OJF-ja gjeneron deri në ditën e fundit tatohet me 15% CIT. OJF-ja duhet të dorëzojë deklaratën tatimore përfundimtare dhe të shlyejë çdo detyrim të papaguar. Përpara se gjykata të miratojë mbylljen, duhet të merrni vërtetimin për shlyerjen e detyrimeve tatimore nga Administrata Tatimore. Pa këtë dokument, procesi nuk ecën përpara.

Regjimi tatimor i SHPK-së së re: 15% tatim mbi fitimin (CIT) mbi fitimin neto. 20% TVSH nëse xhiroja vjetore kalon 10 milion ALL (regjistrimi është i detyrueshëm). 8% tatim mbi dividendën kur fitimet u shpërndahen ortakëve individë. Kontribute të sigurimit shoqëror rreth 16.7% të pagës bruto për çdo punëmarrës. Këto janë detyrime standarde për çdo SHPK në Shqipëri.

Tatimi mbi shitjen e aktiveve (Alternativa 2): nëse OJF-ja shet aktive te SHPK-ja, 15% tatim mbi fitimin kapital zbatohet mbi diferencën midis çmimit të shitjes dhe vlerës kontabël. Nëse shitja bëhet nën vlerën e tregut, Administrata Tatimore mund ta rivlerësojë transaksionin sipas rregullave të transferimit të çmimeve (transfer pricing). Raporti i vlerësimit të pavarur ju mbron nga ky rrezik.

Paralajmërim: mos transferoni aktive në mënyrë joformale, pa dokument. Çdo transferim pa faturë dhe pa pagesë bankare përbën shpërndarje të ndaluar sipas Nenit 47 dhe rrezikon sanksione tatimore dhe penale.

Nëse vendosni të ndiqni Alternativën 1 (e rekomanduar), këtu janë hapat në radhë:

1. Kontrolloni statutin e OJF-së. Kush vendos për mbylljen? Ku shkojnë pasuritë? Statuti mund të ketë klauzola specifike që ndikojnë gjithë procesin.

1. Regjistroni SHPK-në e re. Themeluesit e regjistrojnë personalisht në QKB. Kostoja rreth 100,000 ALL, kapitali minimal 100 ALL. Afati: 1-3 ditë pune.

1. Transferoni aktivitetin tregtar. Kontratat e reja lidhen nga SHPK-ja. Klientët njoftohen me shkresë për ndryshimin e entitetit. Kontratat ekzistuese të OJF-së ose cedohen (nëse lejohet) ose lihen të skadojnë natyrshëm.

1. Vlerësoni dhe shisni pasuritë nëse duhet. Nëse OJF-ja ka aktive fizike që SHPK-ja i nevojitet, bëni vlerësim të pavarur dhe shitje me çmim tregu.

1. Vendimi i organit kompetent për mbyllje. Asambleja e përgjithshme ose bordi (sipas statutit) miraton mbylljen. Procesverbali noterizëohet.

1. Caktoni likuidatorin. Personi përgjegjës për shlyerjen e detyrimeve dhe administrimin e pasurive sipas Nenit 47.

1. Merrni vërtetimin tatimor nga Administrata Tatimore. Konfirmon që OJF-ja nuk ka detyrime tatimore të papaguara.

1. Depozitoni kërkesën në Gjykatën e Shkallës së Parë Tiranë. Gjykata miraton mbylljen dhe vendos për destinacionin e pasurive të mbetura.

1. Çregjistrim nga QKB-ja pas vendimit gjyqësor. OJF-ja pushon së ekzistuari ligjërisht.

Afatet: SHPK-ja juaj e re mund të jetë operative brenda 1-2 javësh. Mbyllja e OJF-së zgjat 6-9 muaj nga vendimi deri në çregjistrim.

Keni pyetje për rastin tuaj specifik? Na kontaktoni dhe ne do t'ju orientojmë për hapat e duhur.