Trashëguar Pronë? 3 Detyrimet Tatimore që Trashëgimtarët Zbulojnë Vonë
Valbona Xhanaj, kontabiliste me 35 vjet përvojë, e çertifikuar për konsulencë tatimore e doganore, identifikon detyrimet tatimore që trashëgimtarët në Shqipëri zbulojnë pasi kanë pranuar pasurinë — nga taksat e fshehura deri te borxhet tatimore të biznesit që nuk shuhen me vdekjen e pronarit.
Permbajtja
- "Nuk ka tatim trashëgimie" — fjala e vërtetë që fsheh kostot reale
- Dhurimi: "falas" nuk do të thotë pa detyrime
- Transferimi i pronës pas trashëgimisë — procedura me afate që nuk presin
- Trashëgimia e biznesit: borxhet tatimore nuk vdesin me pronarin
- Kur trashëgimia kërkon kontabilist — dhe kur mjafton noteri
1"Nuk ka tatim trashëgimie" — fjala e vërtetë që fsheh kostot reale
Shumica e njerëzve e dinë: trashëgimia midis familjarëve direkt (bashkëshortë, fëmijë, prindër) nuk tatohet në Shqipëri. Ligji 29/2023, neni 12 e konfirmon. Por ja çfarë nuk e dinë: edhe pa tatim, ka taksa transferimi 2% mbi vlerën e referencës kur prona kalon në emrin tuaj, tarifa noteriale, dhe regjistrimin në Kadastrën Shqiptare.
Dhe nëse trashëgimia është nga vëllezëri, motra, kushërinj ose persona pa lidhje familjare — tatimi është 15% mbi vlerën e pasurisë. Apartament 5,000,000 ALL i trashëguar nga xhaxhai: 750,000 ALL tatim. Shumica e trashëgimtarëve e zbulojnë këtë kur shkojnë te noteri.
2Dhurimi: "falas" nuk do të thotë pa detyrime
Dhurimet midis prindërve dhe fëmijëve nuk tatohen. Por kur dhuruesi transferon pronë, paguhen: taksa e kalimit 2% e vlerës së referencës + tarifa noteriale + regjistrimi ASHK 1,000 ALL. Për aktin e dhurimit kërkohet akt noterial me praninë e dy palëve.
Dhurimet nga persona jashtë familjes direkte (vëllezër, motra, miq): 15% tatim mbi vlerën (Ligji 29/2023). Nëse prindërit dhurojnë para për blerjen e shtëpisë tuaj të parë, duhet dokumentuar burimi i fondeve — banka dhe DPT-ja kërkojnë justifikim. Pa dokumentacion, dhurimi "falas" bëhet problem tatimor.
3Transferimi i pronës pas trashëgimisë — procedura me afate që nuk presin
Hapat ligjorë: certifikata e vdekjes → dëshmia e trashëgimisë (noteri, 3-10 ditë) → marrëveshja e ndarjes nëse ka disa trashëgimtarë → pagesa e taksës 2% → regjistrimi në ASHK (5-15 ditë). Totali: 2-6 javë nëse gjithçka është në rregull.
Nëse ka mosmarrëveshje midis trashëgimtarëve: çështja shkon në gjykatë. Procesi zgjatet në muaj ose vite. Ndërkohë, prona mbetet e bllokuar — nuk mund të shitet, nuk mund të jepet me qera, nuk mund të hipotekohet.
Çdo ditë vonesë nuk sjell gjobë direkte — por sjell kosto indirekte: prona nuk gjeneron vlerë ndërsa procedura zgjat. Kodi Civil (nenet 316-411) rregullon rendin e trashëgimtarëve, kuotat e detyrueshme, dhe ndarjen. A e dini rendin tuaj?
4Trashëgimia e biznesit: borxhet tatimore nuk vdesin me pronarin
Ky është gabimi më i kushtueshëm: trashëgimtarët pranojnë biznesin pa verifikuar situatën tatimore. Borxhet tatimore (tatim fitimi, TVSH, sigurime, gjoba) nuk shuhen me vdekjen e pronarit — trashëgimtarët janë përgjegjës deri në masën e pasurisë së trashëguar.
Aksionet e SH.P.K-së kalojnë sipas Ligjit 9901/2008 (neni 79) — por statuti mund të kërkojë miratim nga ortakët. Personi fizik nuk ka aksione — NIPT-i mbyllet me vdekjen, trashëgimtari duhet hapë biznes të ri nëse dëshiron të vazhdojë.
Para se të pranoni: verifikoni bilancin, detyrimet tatimore, kontributet e papaguara. Sipas Kodit Civil (neni 341), keni të drejtë të refuzoni trashëgiminë me deklaratë noteriale brenda 3 muajve — nëse borxhet tejkalojnë pasurinë.
5Kur trashëgimia kërkon kontabilist — dhe kur mjafton noteri
Noteri mjafton nëse: 1 pronë banimi, 1-2 trashëgimtarë familjarë direkt, pa biznes. Kontabilisti duhet nëse:
- Trashëgoni biznes — detyrimet tatimore, bilanci, sigurimet duhet verifikuar para vendimit
- Vlera totale kalon 5,000,000 ALL — justifikimi i burimit në DIVA bëhet i rëndësishëm
- Ka mosmarrëveshje — vlerësimi financiar i pasurisë për ndarje të drejtë
- Trashëgimia është jashtë familjes direkte — tatimi 15% duhet llogaritur dhe deklaruar
Pasuritë e trashëguara duhet përfshirë në DIVA, edhe pa tatim. Nëse keni edhe burime të tjera (pagë, qera), shihni si tatohen të ardhurat nga burime të ndryshme. A e dini sa do kushtojë procesi juaj konkret?
Pyetje të shpeshta
- A ka tatim trashëgimie në Shqipëri?
- Për familjen direkte — jo. Por ka taksa transferimi 2%, tarifa noteriale, dhe regjistrim. Për vëllezër, kushërinj, miq: 15% tatim mbi vlerën. "Pa tatim" nuk do të thotë "pa kosto".
- Sa është tatimi mbi dhurimin?
- Nga familja direkte: zero tatim, por 2% taksë kalimi + noter + regjistrim nëse transferohet pronë. Nga persona të tjerë: 15% mbi vlerën. Pa dokumentacion burimi, bëhet problem tatimor.
- A duhet ta deklaroj trashëgiminë në DIVA?
- Po — edhe kur nuk ka tatim. Pasuria e trashëguar përfshihet në DIVA. DPT krahason vlerat e deklaruara me të ardhurat tuaja. Mosdeklarimi sjell gjobë dhe kontroll.
- Çfarë ndodh me borxhet tatimore kur trashëgoj biznes?
- Nuk shuhen me vdekjen e pronarit. Trashëgimtarët përgjigjen deri në masën e pasurisë. Para se të pranoni — verifikoni situatën tatimore. Mund ta refuzoni brenda 3 muajve (Kodi Civil, neni 341).
- Sa kohë zgjat transferimi i pronës pas trashëgimisë?
- 2-6 javë pa komplikime. Me mosmarrëveshje midis trashëgimtarëve: muaj ose vite gjykatë. Ndërkohë prona nuk gjeneron vlerë — nuk shitet, nuk jepet me qera.