Standardet e Auditimit në Shqipëri — ISA dhe SNKA

Standardet Ndërkombëtare të Auditimit (ISA — International Standards on Auditing) lëshohen nga Bordi Ndërkombëtar i Standardeve të Auditimit (IAASB) dhe përfaqësojnë kuadrin global për kryerjen e auditimeve financiare me cilësi. Shqipëria i ka adoptuar ISA-t si Standarde Kombëtare të Auditimit (SNKA) — me përshtatje minimale për kontekstin vendas.

Adoptimi përmes IEKA-s

Instituti i Ekspertëve Kontabël të Autorizuar (IEKA) është organi që miraton dhe publikon SNKA-të në gjuhën shqipe, monitoron zbatimin e tyre dhe disiplinon auditorët që nuk i respektojnë. Çdo auditor i regjistruar pranë IEKA-s ka detyrimin profesional të zbatojë SNKA-të në çdo auditim. Biznesi që auditohet duhet të kuptojë këto standarde për të bashkëpunuar efektivisht me auditorin.

Nga mbi 30 ISA, këto kanë ndikim më të drejtpërdrejtë në bizneset shqiptare:

• ISA 200 — Objektivat e përgjithshme: auditori duhet të marrë siguri të arsyeshme që pasqyrat financiare nuk përmbajnë gabime materiale dhe të japë opinion bazuar në evidencën e mbledhur.
• ISA 315 — Identifikimi i rreziqeve: auditori studion mjedisin e kontrollit të brendshëm, proceset e biznesit dhe rreziqet specifike të industrisë para se të fillojë testet.
• ISA 500 — Evidenca e auditimit: auditori kërkon dokumente, konfirmime nga palë të treta (banka, furnitorë), inventar fizik dhe përllogaritje analitike.
• ISA 700/705/706 — Raporti i auditorit: formati i raportit, llojet e opinionit (pa rezerva, me rezerva, negativ, refuzim) dhe çështjet kryesore të auditimit.

Kuptimi i këtyre standardeve ndihmon biznesin të dijë çfarë të presë gjatë auditimit dhe si të përgatitet.

Përtej standardeve teknike, çdo auditor duhet të respektojë Kodin e Etikës Profesionale (bazuar në kodin e IESBA), i cili kërkon:

• Pavarësi — auditori nuk mund të ketë lidhje financiare, punësimi ose familjare me biznesin e audituar. Shkelja e pavarësisë e bën raportin e auditimit të pavlefshëm.
• Objektivitet — opinioni bazohet vetëm në evidencë, pa ndikim nga menaxhimi i biznesit.
• Konfidencialitet — informacioni i mbledhur gjatë auditimit nuk mund ti zbulohet palëve të treta pa autorizim.
• Kompetencë profesionale — auditori duhet të ketë njohuri të mjaftueshme për industrinë dhe standardet e aplikueshme.

Si ndikon kjo mbi biznesin

Biznesi duhet të verifikojë pavarësinë e auditorit para fillimit të angazhimit — konflikti i interesit mund ta bëjë raportin të papranueshëm nga banka ose QKB-ja. Ne verifikojmë kriteret e pavarësisë para se ti rekomandojmë klientëve tanë një auditor.

Materialiteti është koncepti qendror i auditimit: auditori nuk kontrollon çdo transaksion individualisht, por fokusohet në shumat dhe zonat që mund të ndikojnë vendimet e përdoruesve të pasqyrave financiare. Materialiteti përcaktohet zakonisht si përqindje e xhiros, totalit të aktiveve ose fitimit para tatimit — zakonisht 1–5% e treguesit të zgjedhur.

Gabimi material vs gabimi jomaterial

Nëse auditori gjen gabime nën materialitetin (p.sh., 50,000 lekë kur materialiteti është 1 milionë lekë), ato raportohen por nuk ndikojnë opinionin. Gabimet mbi materialitetin — nëse menaxhimi nuk i korrigjon — sjellin opinion me rezerva ose negativ. Biznesi duhet të sigurojë që llogaritë janë të sakta në nivel material — ne e bëjmë këtë çdo ditë për klientët tanë, duke minimizuar gjetjet e auditorit.